ERIC #		ED402757
TITLE		Kazakh: Language Course for Peace Corps Volunteers in
INSTITUTION	Peace Corps, Almaty (Kazakhstan).
NOTE		171p.
PUB TYPE	Guides - Classroom Use - Instructional Materials (For
		Learner) (051)
LANGUAGE	English; Kazakh

EDRS PRICE	MF01/PC07 Plus Postage.
DESCRIPTORS	Acculturation; Alphabets; Competency Based Education;
		Contrastive Linguistics; Conversational Language
		Courses; *Daily Living Skills; Dialogs (Language);
		Food; Foreign Countries; Grammar; Health Services;
		*Interpersonal Communication; Language Patterns;
		Morphology (Languages); Phonology; *Pronunciation
		Instruction; Second Language Instruction; *Second
		Language Learning; Telephone Usage Instruction;
		Transportation; *Uncommonly Taught Languages;
		Vocabulary Development; Voluntary Agencies;
		*Volunteer Training; Weather
IDENTIFIERS	*Kazakh; *Kazakhstan; Peace Corps; Shopping

		This guide is designed for Kazakh language training
of Peace Corps workers in Kazakhstan, and reflects daily
communication needs in that context.  It consists of an introductory
chapter and a series of 10 theme-based competency-based language
lessons. The introduction contains background information on the
language, its alphabet, the Kazakh people, Kazakh phonology and
morphology, some basic differences between Kazakh and English, and
notes on terms of address. Each lesson lists the targeted language
competencies, targeted grammatical structures, brief dialogues,
vocabulary list, cultural notes, and a number of exercises in
sentence completion, pattern drill, and translation. Lesson topics
include: greetings and introductions; family; food; shopping;
clothing; invitations and social functions; getting and giving
directions; using postal services; weather; and discussing work.

Kazakh Language
Peace Corps

US Peace Corps in Kazakhstan
May 1995

Compiled by: Supervised by:

Rewritten in HTML by Howard Chu, October-December 2008


This book is intended to be used in the Kazakh language short-term training program. It was designed and written by a group of highly experienced instructors who took part in teaching the Kazakh language to Peace Corps Volunteers in 1993 and 1994. The competency-based education approach and principles of intensive learning form the basis of the curriculum.

A competency-based approach focuses on the specific tasks that learners will need to accomplish through language. This approach focuses not only on language, but also on the cultural context and purpose of the communication.

The material of the book will help volunteers communicate in every day life in the Kazakh language. The book consists of three parts. The first part has a brief introduction to the Kazakh language. The second part has topics that cover basic living situations. It also includes exercises on phonetics, grammar, and vocabulary which will facilitate the acquisition of basic language skills. The third part contains the Kazakh grammar for the students interested in grammatical rules.

The authors would appreciate suggestions and additions that might benefit and improve the book. The authors would like to thank Ramziya Kantayeva for her contribution in typing and printing. They also acknowledge the assistance of the US Peace Corps staff in Kazakhstan, especially Mr. Terry Armstrong, Director of Training, and volunteers Erik Giles and Michelle Ostrander in editing the book.


Мемлекеттік Әнұраны

сөзін жазгандар:
Мұзафар Әлімбаев, Қадір Мырзалиев,
Тұманбай Молдағалиев, Жадыра Дәрібаева
Жаралға намыстан қаһарман халықпыз,
Азаттық жолында жалындап жаныппыз.
Тағдырдын тезінен, тозақтың өзінен
Аман-сау қалыппыз аман-сау қалыппыз.
Еркіндік қыраны, шарықта,
Елдікке шақырып тірлікте!
Алыптың қуаты -- халықта,
Халықтың куаты -- бірлікте!
Ардақтап анасын, құрмкеттеп данасын,
Бауырға басканбыз баршаның баласаы.
Татулык, достықтың киелі бесігі --
Мейірбан Ұлы Отан Казақтың даласы!
Еркіндік қыраны, шарықта,
Елдікке шақырып тірлікте!
Алыптың қуаты -- халықта,
Халықтың куаты -- бірлікте!
Талайды өткердік, өткенге салауат,
Келешек гажайып, келешек ғаламат!
Ар-ождан, ана тіл, өнеге-салтымыз,
Ерлік те, елдік те ұрпакка аманат!
Еркіндік қыраны, шарықта,
Елдікке шақырып тірлікте!
Алыптың қуаты -- халықта,
Халықтың куаты -- бірлікте!

Table of Contents


A Brief Introduction to the Kazakh Language

Topic 1
Greetings, Acquaintance, Leaving.

  1. To exchange greetings
  2. To introduce yourself and others
  3. To depart and say good-bye
Topic 2
  1. To ask, answer and describe one's family
  2. To ask about one's host/counterpart's family
Topic 3
At the Store (Shop).
  1. To ask about food and its price
  2. To converse at the store
Topic 4
Shopping at the Bazaar.
  1. To buy and choose fruit/vegetables
  2. To ask about prices and to bargain at the bazaar
  3. To pay and to get change
Topic 5
  1. To buy and choose goods
  2. To ask about prices, to pay and get change
Topic 6
Food. At a party.
  1. To identify typical host country foods
  2. To express food preferences (likes/dislikes)
  3. To respond to an invitation. To accept or
    refuse an invitation politely
  4. To express good wishes
Topic 7
In Town. Directions.
  1. To ask for and give the location of buildings
  2. To ask for and give the directions to a place
  3. To get information at the train/bus station and
    at the airport
Topic 8
The Post Office.
  1. To make a phone call to the international
    telephone exchange
  2. To converse with one's friend/colleague over
    the telephone or to leave a message
  3. To send or get mail or a package. To buy
    stamps at the post office
Topic 9
  1. To exchange remarks, forecast about the
    weather with your colleague
  2. To converse about your favorite season, about the climate
Topic 10
At work.
  1. To introduce yourself, to ask and give information about your education/employment
  2. To converse with colleagues, to describe Peace Corps' function
Grammar Notes


Verbs forms

Short list of source materials on the Kazakh language

A Brief Introduction to the Kazakh Language

The Kazakh language belongs to the family of Turkic languages. Together with the Mongolian and Manchu-Tungus languages they form a distinctive language group known as the Altaic languages. Some scholars add Japanese and Korean to this language group.

The Turkic languages are divided into Southern, Western, Eastern, Central, and Northern sub-groups. To the Southern sub-group belong Turkish, Turkmen, and Azeri. Uzbek and Uighur constitute the major languages of the Eastern sub-group. The Western sub-group is comprised of Tatar, Bashkir, Kardim, Kumuk, and Karachay. The Northern sub-group includes Yakut and Altay. Kazakh, together with Kirghiz, Karakalpak, and Nogay, forms the Central sub-group.

The Kazakh Alphabet and Approximate Rules of Pronunciation

The Kazakh alphabet contains 42 letters. Until 1929 the Kazakh used the Arabic script, and from 1929 till 1940 a Latin alphabet was used. In 1940 the Kazakhs, like all other Turkic peoples living in the former Soviet Union, were required to adopt the Cyrillic script which is still in use today. For the presentation of sounds non-existing in Russian, Kazakh introduced special letter signs such as і for the palatal i, ү for u, ө for o, ұ for a short u, ә for a and ғ, қ, ң for consonants special to Kazakh.

The Alphabet, Script, Approximate Rules of Pronunciation

А а [a]А аlike a in English "ah"
Ә ә [ə]Ә әlike a in English "apple"
Б б [b]Б бlike b in English "best"
В в [v]В вlike v in English "vase"
Г г [g]Г гlike g in English "gate"
Ғ ғ [gh]Ғ ғlike g in English "garden", but pronounced more backwards. This sound is difficult to approximate. The student is advised to listen carefully to a native speaker's pronunciation.
Note: Ғ appears only in words containing back vowels.
Д д [d]Д дlike d in English "door"
Е е [e/ye]Е еlike e in English "end" or ye in English "yes"
Ё ё [yo]Ё ёlike yo in English "younger"
Ж ж [j]Ж жlike s in English "measure"
З з [z]З зlike z in English "haze"
И и [ïy/iy]И иrepresents the vowels ы[ï] or і[i] followed by й[y]
Й й [y]Й йlike y in English "yes"
К к [k]К кlike k in English "kit"
Қ қ [q]Қ қlike c in English "crow", but pronounced further back
Л л [l]Л лlike l in English "old"
М м [m]М мlike m in English "mother"
Н н [n]Н нlike n in English "no"
Ң ң [ng]Ң ңlike ng in English "sing"
О о [o]О оlike o in English "or", but shorter
Ө ө [ö]Ө өlike ö in German
П п [p]П пlike p in English "past"
Р р [r]Р рlike r in English "arrow"
С с [s]С сlike s in English "summer"
Т т [t]Т тlike t in English "top"
У у [uw]У уlike oo in English "pool"
Ұ ұ [u]Ұ ұlike ou in French "vous"
Ү ү [ü]Ү үlike ü in German "über"
Ф ф [f]Ф фlike f in English "father", occurs only in foreign words
Х х [x]Х хlike ch in Scottish "loch"
Һ һ [h]Һ һlike h in English "hat"
Ц ц [ts]Ц цlike ts in English "its", occurs only in Russian loan words
Ч ч [ch]Ч чlike ch in English "church"
Ш ш [sh]Ш шlike sh in English "ship"
Щ щ [sch]Щ щlike sh ch, occurs only in Russian loan words
Ы ы [i]Ы ыvelar i, like in English "a" (indefinite article)
І і [i]І іfront i like i in English "bit"
Э э [e]Э эlike e in English "ecology", occurs only in initial position of Russian words
Ю ю [yu]Ю юlike yu in English "you"
Я я [ya]Я яlike ya in English "yarn"


In the early seventeenth century Russians first penetrated into the Kazakh steppes. It took nearly two hundred years to complete their conquest, since the Russians were opposed at every step of their advance by their brave aqïn (oral poets). After the conquest, there were numerous uprisings. One major revolt against Russian rule took place in 1916, when the Kazakh were joined by the Kirghiz, Uzbeks, and all other Turkic peoples of Russian-occupied Central Asia. Each uprising was met with mass killings and deportations. The Soviet regime, established in 1917, not only continued the colonial policies of the Russian Empire but employed even more brutal methods, depriving the Kazakh nomads of their culture and language.

Until 1929, most Kazakhs remained nomadic, although their seasonal movements had been restricted due to land seizures benefitting Russian settlers. Then, in 1930, Stalin enforced his policy of collectivization throughout the Soviet Union. For the Kazakhs this policy meant first sedentarization and then collectivization. The harsh measures taken to separate the Kazakhs from their horses and sheep and to move them into re-education camps resulted in near-genocide. Within two years the Kazakhs lost over half of their population, their numbers reduced from four million to less than two million. After the great famine of 1932, only small groups of Kazakhs managed to cross with their herds into Xinjiang, where they continued their way of life.

The persecution continued. Between 1937 and 1938 66,000 Kazakh intellectuals, poets and writers were put to death on Stalin's orders. Again, during World War II and the years thereafter, Kazakhs perished in large numbers, not only on the battlefields, but also in prison camps and at home from starvation. The suffering of the Kazakh people was matched by equally harsh attacks on the environment. The Soviet's systematic exploitation of the natural resources of Kazakhstan led to a depletion of land and water resources. Large regions of Kazakhstan, such as the Aral Sea region, have become environmental disaster areas. Without regard for the life or health of the population, several regions in Kazakhstan (Semipalatinsk, Sarïarqa) were turned into nuclear testing grounds.

Despite this history of nearly 300 years of continuous deprivation and suffering, the Kazakhs have not succumbed to adversity. On the contrary, they have stood up again and again. On December 16, 1986 Kazakh students demonstrated and openly challenged Moscow's appointment of a Russian to the position of Kazakhstan's First Secretary of the Communist Party. Although the demonstration was brutally crushed, it nevertheless signalled the beginning of similar expressions of national assertiveness in all the republics of the former Soviet Union, leading to its final break-up.

In the face of severe adversity, the Kazakhs also preserved their most precious cultural trait: the love of poetry, songs, and music. There is hardly a Kazakh, man or woman, who does not love to sing and play the dombira (a two-stringed lute). Despite all hardships they did not lose their fondness for music. If two Kazakhs meet, they sing and challenge each other on the dombira. The ancient tradition of improvising poetry, sung to improvised melodies, is still practiced in poetry-singing contests called aytis. These contests are now being revived, with contests for accomplished poets (aqïn), as well as for young children.

Another notable characteristic of the Kazakhs is their decorum in greetings and terms of address. They have a saying, "in a man's greetings lies his character." Therefore, anyone who wants to know the Kazakhs well needs to become acquainted with their system of greetings and terms of address.

Letters That Might Be Mistaken for English Ones

There are certain letters in the Kazakh alphabet which can easily be confused with English letters, because of a similar shape.

Kazakh  English
Вв - [V]Bb - [b]
Ғғ - [gh]  Ff - [f]
Ии - [i]Uu - [u]
Нн - [n]Hh - [h]
Рр - [r]Pp - [p]
Сс - [s]Cc - can be [k]
Уу - [u]Yy - [ai] [i]
Хх - [h]Xx - [ks]

Kazakh Vowels

Kazakh has nine vowels: а, ә, е, і, ы, о, ө, ұ, ү. The sounds и and у are called dipthongoids by some linguists. The sound у is considered a semi-consonant by others. As such it can appear between vowels, such as in "ауыз" mouth. Kazakh vowels are generally pronounced short. Vowels followed by the consonant й are pronounced long, e.g. The vowels are divided into:
back (hard) vowels: а, о, ұ, ы
front (soft) vowels: ә, ө, ү, і, е
It is important to remember this classification as the law of vowel harmony is based on it.


25 of the 42 letters of the alphabet are consonants. They are divided into 3 groups:
voiceless: к, қ, п, с, т, ф, х, ц, ч, ш, щ
voiced: г, ғ, б, з, д, в
sonorants: л, м, н, р, й, у
Some consonants came into Kazakh from the Russian language: в, ф, ц, ч, щ.

The consonant х usually occurs in words borrowed from the Arabic, Russian, and other languages. Very often х is replaced by the Kazakh қ, e.g.: хош-қош, хал-қал, рахмет-рақмет

Vowel Harmony

The Law of Vowel Harmony (syngarmonism) is characteristic of all Turkic languages. According to the Law the first vowel of a word determines the character of the remaining vowels. If the first vowel is back, the remaining vowels are back too, as in бала (child), ағылшын (English), қайталау (repeat), жүмыс (work). All the syllables in these words are hard. If the first vowel is front, the remaining vowels are front, as in әке (father), түсіну (understand). It follows that Kazakh words will either contain back or front vowels. If a word has both back and front vowels, like мүғалім (teacher), кітап (book), рахмет (thanks), it is of foreign origin.

Consonant Assimilation

Assimilation consists of one sound being either totally or partially made similar to another. The main types of change are the following.

  1. When suffixes with the initial consonants л-, б-, м-, н-, д- are added to stems with a final consonant, the initial consonant of the suffix is assimilated to the stem final consonant. For example, after voiceless consonants ( -п, -т, -с, -к, -қ) the plural suffix +лар / +лер changes to +тар / +тер:

    ат+лар "horses"> аттар
    кітап+лар "books"> кітаптар

    After voiced consonants ( -з, -ж, -л, -м, -н, -ң ) the plural suffix is changed to +дар / +дер:

    жыл+лар "years"> жылдар
    қыз+лар "girls"> қыздар

    Similar rules of consonant assimilation exist for all other suffixes with the above mentioned initial consonants. These rules will be given in the "Grammar Explanation" chapters.

  2. There is a general voicing of к/қ to г/ғ:

    тарақ "comb"тарағым
    шык "go out"шығу

    The consonant п voices to б between vowels:

    кітап "book" - кітабым "my book"
    көп "many, all" - көбіміз "most of us"

Major Characteristics of Kazakh Agglutination

Kazakh, like all other Turkic languages is an agglutinative language. A characteristic feature of these languages is the large number of so-called "stickers" - suffixes which are added to the unchangeable root of the word. Suffixes can go on being piled on a word one after another, each of the suffixes having its definite meaning. Example:
бала+лар+ымыз+ға - балаларымызға
" to our children"

әке+лер+іміз+ге - әкелкрімізге
" to our Fathers"

Agglutination occurs also in the inflectional Indo-European languages. But in contrast to the Turkic languages, the suffixes added are poly-functional. For example the ending -s in English denotes 3 functions:

  1. plural, as in guides;
  2. genitive, as in guide's;
  3. 3rd person singular in the verb, as guides.
The Turkic principle of agglutination is strikingly regular and consistent. For example, only one plural suffix ( +лар / +лер) exists to be added to nouns, pronouns, or verbs (in tense or mood formations, as үй+лер - "houses", біреу+лер "somebody, some people", жахың+дар "you all write" ( +лар is changed to +дар).

Suffixes are usually arranged in a strictly prescribed order and are subject to regular phonetic changes, i.e. vowel harmony and consonant assimilation. As soon as the students have learned a number of root-words and suffixes, they will be able to form new words. Without the help of a dictionary they will also be able to analyse and understand words and word formations. For example, in the Kazakh word жүмыссыздық the students will recognize +дық as a suffix, forming abstract nouns comparable to English -ness [-hood or -dom, as in "childlessness", "childhood", "freedom"]. The preceeding suffix +сыз stands for "without", жүмыс the root or base word means "work" therefore жүмыссыздық is to be understood as "state of being without work", i.e., "unemployment".

Suffixes in Kazakh, like in all other Turkic languages, consist of either a closed syllable (see examples given above) or an open syllable, as the endings for the locative case (+да/+де, +та/+те) and the dative case (+ға/+ге). Suffixes formed by one vowel or consonant are rare. On account of the phonetic rules of vowel harmony and assimilation, each suffix has variants, as +лар/+лер, +дар/+дер, +тар/+тер. Accordingly all suffixes in Kazakh can be divided into two groups:

  1. suffixes containing the vowel а or е, as e.g. the negative suffix in verbs -ма/-ме (: -па/-ае, -ба/бе): ал: "take", ал-ма (don't+take); бер "give", бер-ме (don't+give).
  2. suffixes containing the vowel ы or і, as e.g. the possessive suffix first person singular +ым/+ім: ат+ым "my horse", бет "face", бет+ім "my face".

Sequence of Suffixes

A Kazakh word may have several suffixes, each with its own meaning, and the order of these is quite fixed. The first suffix to be added is the plural, as бала + лар "children", іні + лер "younger brothers". The next suffixes are personal endings, as бала + м "my child", іні + м "my younger brother". If both are employed then бала+лар+ым, інілерім is the result. Case endings are in the third rank and come after plural and possession, thus:

Opposition Between Verbs and Nouns

Kazakh like all Turkic languages, observes a strict separation between verbal and nominal stems or base words. I.e. all words are classified into two opposite groups, verbs and nouns. The opposition between these two word categories can best be characterized by mathematical signs; verbal stems (кел - "to come") are designated by a minus sign and nominal stems by a plus sign (жүмыс + "work").

In order to maintain the rigid division between nouns and verbs Kazakh has two sets of suffixes:

  1. suffixes which can only be attached to verbal stems (deverbal suffixes);
  2. suffixes which can only be added to nominal stems (denominal suffixes).
The deverbal suffixes are divided into:
  1. deverbal verb suffixes: -ыл/-іл denoting the passive mood of the verb: бас - "to press"; бас+ыл - "to be pressed";
  2. deverbal noun suffixes: -ма+/-ме+ (-па+/-пе+): бас - "to press", but бас-ма + > бас-па + "pressure; printing; press".
Similarly, the denominal suffixes are separated into:
  1. denominal noun suffixes, as e.g., +шы+/+ші+ denoting a person who does something habitually or professionally with the thing or object expressed in the preceding noun етік "boots", етік+ші "one who makes boots or shoes, shoemaker"; жүміс "work", жүміс+шы "worker".
  2. denominal verb suffixes, as e.g. +ла-/+ле- (also: +та-/+те-), expressing the idea of doing (making) something with the preceding noun: іс+ "work", іс+те "to make" (literally: to make work).
As the above examples illustrate, in Kazakh, unlike English which can form nouns from verbs ("a find") and verbs from nouns ("to face") without morphological changes, the firmly fixed boundary between verbs and nouns can only be crossed by means of appropriate suffixes.


Kazakh employs different stress rules for noun and verb formations. In noun formations [i.e., stem (+plural ending) (+possessive ending) +case ending] the last syllable (= suffix or ending) is stressed: As a general rule, in verb formations (i.e., mood and tense) the stress falls on the syllable before the personal ending which is unstressed: If the verb formation contains the negative suffix -ма/-ме; -ба/-бе; -па/-пе the stress generally moves to the syllable preceding the negative suffix:


  1. Kazakh has no gender.
  2. kazakh has neither a definite nor indefinite article.
  3. English modal verbs "can, could, may, might, shall, should, must" do not exist in Kazakh. Each of these words requires a rephrasing in Kazakh. For example "I must go" is rendered as "My going is necessary":
  4. Kazakh has no auxiliary verb "to have, to not have". Instead it uses the phrase "my so-and-so exists (does not exist)":
  5. Instead of prepositions Kazakh uses postpositions. English "after school" is rendered as
  6. Kazakh has no dependent (subordinated) clauses. Neither does it have subordinating conjunctions. An English dependent clause "when he came" is rendered as "at his coming" кел-ген+ін+де or кел-ген+де. English relative clauses correspond in Kazakh to attributive phrases: жаз-ған адам... "the man who wrote..." (lit.: the having written man).
  7. Kazakh has two forms of the second person: familiar сен and polite сіз. This is expressed in the noun and verb personal endings, as
  8. When a noun is used with numerals or the word көп "many" the noun takes no plural endings, as in
  9. A double negative is used in Kazakh when expressing negation. A sentence may have negative words ештеңе "nothing", ешкім "nobody", or ешқандай "never" and the negative suffix -ма/-ме or the negative word жоқ
  10. In Kazakh the predicate is always at the end of a sentence.

Terms of Address among the Kazakhs

Kazakhs, like other Turkic peoples of Central Asia, address each other with kinship terms which differentiate between younger and older persons. These terms of address are used both alone and in addition to a first name or title. For example, when a young Kazakh offers his seat on the bus to an older man, he says Ағай, отырыңыз! "Respected elder (lit.: respected older brother), please sit down!" An older woman will be addressed by a younger person with апай "respected lady (lit.: respected older sister)". The same terms are used to address a male teacher (ағай) and female teacher (апай).

Addressing younger people Kazakhs use the following kinship terms: інім or бауырым "my younger brother", карыңде сым "my younger sister" (by a man); сіңлім "my younger sister" (by a woman). If the person being addressed is the same age as the speaker, the terms used are қүрбым, қүрдасым, замандасым "my co-equal".

Kazakhs use the above terms primarily with other Kazakhs or other Turkic peoples. Foreigners who speak Kazakh and demonstrate an understanding of the Kazakh culture will also be addressed with kinship terms, i.e. they will be accepted into the Kazakh family.

Kazakh elders, who are demonstratively fond of children, will address the young with балам "my son, my child", қызым "my daughter". They will use elaborate forms of endearment, such as шырағым "my light", қалқам "my shield", ботам "my little camel", қозым "my little lamb", or қүлыным "my little foal". The most touching term of endearment which Kazakh elders use with children is айналайын "my dearest, my precious one" (lit.: I will turn around you in an act of sacrifice, i.e., I will sacrifice myself for you).




  1. To exchange greetings
  2. To introduce yourself and others
  3. To depart and say goodbyes


Personal Pronouns (Singular- 1st, 2nd) in Genitive Case
Interrogative Pronouns
Personal endings (Singular- 1st person)
Cardinal Numbers 1-10

It is required to know how the Kazakhs greet one another because in many Kazakh communities you will be measured by your greetings. The young should always speak first. The men always shake hands. The women usually don't shake hands when greeting and being greeted. For Kazakhs, life is changing so that these days it is acceptable for some women to shake hands (if a woman doesn't shake your hand, don't worry she is trying to maintain Kazakh traditions). Among the young a short greeting is widely used "Сәлем!" "Hi!", "Hello!".



- Саламатсыз ба?
- Саламатсыз ба!
- қалыңыз қалай?
- Жақсы. Рахмет! Сіз ше?
- Жақсы. Рахмет!
- Сау болыңыз!
- Сау болыңыз!


- Амансыз ба?
- Амансыз ба!
- Менің атым Баян.
- Сіздің атыңыз кім?
- Менің атым Денис.
- Қалыңыз қалай?
- Жақсы. Рахмет! Сіз ше?
- Жаман емес. Рахмет.
- Сау болыңыз!
- Сау болыңыз!


- Ассалаумағалейкум!
- Уа-Алейкум ассалам.
- Сіздің атыңыз кім?
- Менің атым Рон.
- Өте жақсы. Сіз қайдансыз?
- Мен Америкаданмын. Сіз ше?
- Хош келдіңіз! Мен Қазақстаннанмын. Қалыңыз қалай?
- Рахмет! Жақсы! Сіз ше?
- Қүдайға шүкір. Сау болыңыз!
- Сау болыңыз.


- Дэвид, сәлем!
- Сәлем, Дәурен!
- Оның аты кім?
- Оның аты Патрик.

Common Phrases and Words

Саламатсыз ба?greetings (widely used both old and young)
Амансыз ба?How are you! Hello! Are you well?
ЖақсыFine, well
Сау болыңыз!Goodbye! Bye-bye!
Қош, сау бол!Goodbye! Farewell!
Қош, сау болыңыз!  (Polite form)
Қош келдіңіздер!Welcome!
АтName АтымMy name
Мен  I Менің  I, My
СізYou (Polite form)     СіздіңYou, your
ОлHe/She ОлыңHis/Her
Қайдан?Where ... from? Қайдансыз?(Polite form 2nd person)
Қал қалай?How are you? Қалыңыз қалай?(Polite form)
Сен ше?And you? Сіз ше?And you? (Polite)
Жаман емесNot bad
Қүдайға шүкір  I'm fine (literally: Thank you God) Note: Omit Қүдайға to sound formal (literally to not use God's name)
Ассалаумағалейкум!  traditional greeting among the Muslim (men) it means (Literally: I wish you peace!)
Уа-апейкум ассалам!the answer to this traditional Muslim greeting.
Мына, мынау, Бүл This

Interrogative Pronouns

boygirl  student  grandmother  doctor
бала  қызоқушыәжедәрігер
dog  catflower  bookhouse
итмысық  гүлкітап  үй
Remember!Кім?  Interrogative Кім? refers to human beings and their occupation.
Не?Usually refers to things, animals, birds, and plants etc.
The Kazakh language used the Cyrillic alphabet but, because some sounds cannot be made with the regular 33 Cyrillic characters there are 9 additional letters.

Exercise 1. Read these letters and compare them

А аӘ әГ гҒ ғ
О оӨ өК кҚ қ
Ы ы  І іН н  Ң ң
У уҮ ү    Ұ ұ  Х хҺ һ

Exercise 2. Read the following words
А, а Ә, ә
Ата, ара, аға, алма,
апа, сағат, асан
әріп, әже, дәптер, кәрі, жәрдем, әлем,
Сәуле, әдемі, әдіс, мәжіліс, бәрі, әрине
О, о Ө, ө
От, орта, қол, орын,
досым, жол, жослар
Өрік, өзім, көз, сөз, төр, төрт, көру, көп,
өте, бөлек, мөлдір, Өтеген, Өмірзақ
Ы, ы І, і
Ыдыс, жыл, мың, ауыз,
науріз, жылы, қыс, танісу  
Іэ, іні, ірі, кіру, екі, білім, сегіэ,
өзгеріс, тіс, сіз, біз, киім, кілем, бір
У, у Ұ, ұ Ү, ү
Ту, су, бу, тату,
бару, жуыну, ішу  
ұл, ұн, тұру, ұйым,
құс, жұмыс, дұрыс
Үй, үлкен, күн, жүз, жүзім,
күз, жүру, түлкі түсіну
Г, г Ғ, ғ
Гүл, Гауһар, Гүлсім аға, сағат, тоғыз, маған, ғасыр, ғарышкер
К, к Қ, қ
Кіру, келу, көктем,
күйеу, киім, көйлек
қала, қалам, қыз, қашан, қасқыр, қалың,
қүттықтаймың, қырық, қызық, қысқа
Н, н Ң, ң
Нан, не, неше, нешінші,
нәзік, негізгі, Нүрлан
жаңа, таң, таңертең, маңізды, оның,
менің, оңай, оң, өлең, аң
Х, х һ
Хат, халық, хабар Гауһар, жиһаз

Exercise 3. Read the following words and write them in alphabetical order

Ара (bee), апа (older sister), ана (mother), сапа (quality), бала (child son), қала (town, city), сары (yellow), дері (medicine), тарақ (hair brush, comb), гүл (flower), көше (street), уақыт (time), ауыз (mouth), кадірлі (dear, respectable), күйеу (husband), өзгеріс (change), үзіліс (break), жуыну (wash), қуану (to be glad), ұмыту (to forget), танысу (to meet), отбасы (family), әрине (of course), мүмкін (probably), бірақ (but), сондықтан (that's why), себөп (reason), пәтер (apartment), перде (curtain), саусақ (finger), мойын (neck), түйе (camel), түйме (button)

Exercise 4. Read the following words and divide them into 2 groups. Place the words with the soft vowels to the right, and with the hard vowels to the left.

жазушы  мектеп
vowelsа, о, ы, ұ  ә, ө, і, й, е, ү

жазушы (writer), мектеп (school), дүйсенбі (Monday), оқулық (textbook), отбасы (family), кездесу (to meet), бөлме (room), түйме (button), қарындас (sister), балық (fish), тауық (chicken), оқушы (student), кіру (to enter), отыру (to sit), жүрү (to go), қашан (when), тану (to recognize), танысу (to get acquainted)

Exercise 5. Read the following words and divide them into 3 groups

  1. voiceless consonants
  2. voiced consonants
  3. sonorants
Consonants  К, Қ, П, С, Т, Ф, Х,  
Ш, Щ, Ц, Ч
Б, В, Г, Ғ,  
Д, Ж, З
Р, Л, М, Н, Ң, Й

сөз (word), кеш (evening), бүгін (today), қарындас (sister), мысық (cat), көл (lake), қыс (winter), жаз (summer), күз (autumn), көктем (spring), ыстық (hot), мамыр (May), маусым (June), көпір (bridge), үй (house), сарай (palace), шаш (hair), айт (tell), бет (page, face), көз (eye), өлең (song)

Personal Pronouns

Singular  Plural
2nd  Сен

Exercise 6. Read aloud and translate

Мынау кім?
Мынау - мен.  Менің атым Айша.
Мынау - сен.Сенің атым Серік.
Мынау - сіз.Сіздің атыңыз Баян.
Мынау не?
Мынау (book)   Мынау (chicken)   Мынау (city)
Мынау (cat) Мынау (lemon) Мынау (dog)

Personal endings

The Predicate in Kazakh will be any word to which you add a personal ending (Singular 1st, 2nd) and it's placed at the end of the sentence e.g.:
1stМен оқушы+мын  I am a student
2nd  Сен оқушы+сың
Сіз оқушы+сыз
You are a student
You are a student
3rdОл оқушыhe/she is a student

Exercise 7. Read aloud and translate

Мен баламын  Мен мүғаліммін
Сен баласыңСен мүғалімсің
Сіз баласызСіз мүғалімсіз
Ол балаОл мүғалім

Exercise 8. Write the personal endings

Ол әншіСіз ләрігерСен жазушы
Мен әншіОл дәрігерСіз жазушы
Сіз әншіМен дәрігерОл жазушы
әнші - singer  дәрігер - doctor  жазушы - writer

Exercise 9. Read and translate. Find the personal endings.

А: Саламатсыз ба! Мен Эмилимін. Мен Америкаданмын. Мен мүғаліммін. Сіз ше?

Ә: Амансыз ба? Мен Лора Джонсонмын. Мен мүғаліммін. Мен Америкаданмың. Сау болыңыз!

Б: Сәлем! Мен Карлмын. Мен Америкаданмын. Мен есепшімін. Қазір (now) оқушымын. Сен ше?

Сандар - Numerals

1 - бір6 - алты
2 - екі7 - жеті
3 - үш8 - сегіз
4 - төрт  9 - тоғыз
5 - бес10 - он

Exercise 10. Read aloud the following words. Pay particular attention to the different sounds.

бір - берүш - ұштөрт - төр
бір - барүш - үйтөрт - тор
бір - бізүш - үртөрт - торт
екі - ескі  үш - өштөрт - өрт
екі - үкіүш - аштөрт - тарт

бес - басалты - үлтысегіз - сағыз
бес - босалты - аштысегіз - сиғыз
бес - кесалты - жарты  сегіз - коныз
бес - тесжеті - жет!тоғыз - тоңғыз
бес - безалты - шеті
он - оң  он - ол  он - үн  он - от  он - өн

Exercise 11. Read aloud in Kazakh

10, 9, 8, 7, 6, 5, 4, 3, 2, 1;

8 лимон (lemon)9 алма (apple)2 дос (friend)
7 кітап (book)1 әже (grandmother)  10 тауық (chicken)
6 жүмыртқа (egg)  3 гүл (flower)4 бала (child)

Exercise 12. Read aloud and translate the phrases

10 кітап    9 мүғалім
8 қыз6 ит
4 дос3 дәрігер
2 мысық7 лимон
5 оқушы1 гүл

Exercise 13. Count from 1-10 and back from 10-1.

Exercise 14. Read and answer the question in Kazakh

What time?Сағат қанша / неше?
(1 o'clock)  (2 o'clock)  (5 o'clock)  (6 o'clock)  (8 o'clock)
сағат бірсағат екісағат бессағат алты  сағат сегіз

time, clock, watch
excuse me (formal)

Сандар. Numerals

11 - он бір20 - жиырма  1000 - мың
12 - он екі30 - отыз2000 - екі мың
13 - он үш40 - қырық3000 - үш мың
14 - он төрт50 - елу4000 - төрт мың
15 - он бес60 - алпыс5000 - бес мың
16 - он алты70 - жетпіс6000 - алты мың
17 - он жеті80 - сексен
18 - он сегіз90 - тоқсан1,000,000 - миллион
19 - он тоғыз  100 - жүз1,000,000,000 - миллиард

Exercise 15. Count from one to a hundred in Kazakh

Exercise 16. Repeat and answer these math problems in Kazakh!
+ қосу- алу  = болады
1+5 =7+10 =10-2 =90-20 =
4+3 =12+6 =6-3 =100-30 =
2+8 =40+20 =8-4 =60-45 =
50+50 =30+30 =    12-6 =76-12 =
25+75 =    45+45 =15-5 =44-4 =
40+35 =15+15 =20-4 =85-35 =

The Kazakh Family

In the Kazakh family, the father was the head, surrounded by his many children, married sons and their children, all living together as a family unit in nearby yurts. During the years of Soviet rule, the Kazakh family suffered many changes. Instead of occupying stately yurts, the Kazakhs have had to move into crowded houses of poor quality. Young people from the countryside move into the cities for education opportunities and better living conditions, leaving behind their parents and grandparents, breaking family ties.

Housing for young couples is not available in Almaty. As in other towns and cities, the housing shortage is so severe that even couples who have been married for many years have only a single room to call home. This housing situation has limited the size of the Kazakh urban family, which now usually consists of the parents and two children. There is seldom room for grandparents. Since both parents work, they had, until recently, no choice but to leave their children in kindergartens where the only language of communication was Russian.

In the countryside a family still includes three or sometimes four generations, and the number of children is between five and ten. These rural children have been growing up in a Kazakh environment, while a whole generation of young urban Kazakhs have been raised without knowing much of their mother tongue - although this is now changing. The number of Kazakh schools and kindergartens in Almaty and other urban centers is increasing, and the emphasis is on the revival of Kazakh traditions.

These traditions include the celebration of holidays. When a child is born a feast called shildehana is held. Forty days after the birth the family invites female guests for the besik salar, marking the day the child is first put in its cradle. On the first day of school the til ashar is celebrated. Together with all other Central Asians, the Kazakhs are again celebrating their traditional New year (Nauryz) on March 22, after being banned for over seventy years. All Kazakh celebrations feature a dombira player to play and sing Kazakh songs. An aqin (oral poet) might also be present to improvise songs dedicated to the person honored at the feast.




  1. To ask, answer and describe one's family
  2. To ask about one's host/counterpart's family


  1. Possessive endings of Nouns (Singular I)
  2. Locative case
  3. Interrogative sentences with particle -ма/ме? -ба/бе? -па/пе? -ше?
әйел         күйеу

үл             қыз



- Сізде отбасы бар ма?
- Иә, бар. Менде отбасы бар.


- Сізде отбасы бар ма?
- Жоқ, менің басым бос.


- Сізде отбасы бар ма?
- Жоқ, мен бойдақпын.


- Сізде ата бар ма?
- Иә, бар.
- Ол нешеде?
- Ол 84-те (сексен төртте).
- Оның аты кім?
- Оның аты Джордж.


- Сізде бала бар ма?
- Иә, менде бір үл, бір кыз бар.
- Олар нешеде?
- Қызым 12-де, үлым - 8-де.

отбасыfamilyініyounger brother (for a man)
атаgrandfatherбауырyounger brother (for a woman)
әжеgrandmotherқарындасyounger sister (for a man)
әкеfatherсіңліyounger sister (for a woman)
шеше,ана  motherжиенnephew, niece
әке-шешеparentsнағашыuncle (for a mother's brother)
үлboy, sonкүйеу жігітgroom
қызgirl, daughterкелінdaughter-in-law
ағаbrotherкүйеу балаson-in-law
бойдақbachelor, unmarried man  үйленген жоқ  single, unmarried person
Мен+деI have...
Сіз+деYou have...
Неше+де?  How old?
БарYes / I have
ЖоқNo / I haven't

The Kazakhs traditionally didn't answer when asked about their family and the number of children for religious reasons, 1) they didn't want to anger God, 2) they were afraid of getting the "evil eye". They usually won't tell you: "I have a big family" or "I have many children". In some parts of Kazakhstan this tradition remains, but younger people should give you a straight answer.

Here are a few words about the relatives of a husband and wife. "Қайын -қайын аға (қайаға)" is usually used for an elder brother of a husband or a wife, "қайын сіңлі" for a younger sister of a husband, "қайын ата" for fathers of the husband or wife, "қайын ене" for mothers of the husband or wife. "Қайын жүрт" close relatives of a husband or a wife, "жеңге" elder brother's wife.

Exercise 1. Pay particular attention to the pronunciation of the following words
қыз  қыс
әйнеқ  өрнек    
көңілді  көгілдір

Exercise 2. Read aloud and translate into English:

Мынау отбасы. Мынау әке мен шеше. Мынау балалар (бала-балалар Pl. form). Мынау аға. Оның аты Оджас. Мынау іні. Оның аты Ілияс. Мынау карындас. Мынау апа. Мынау сіңлі.

Exercise 3. Look at the picture and answer the questions.

Мынау... (woman)Мынау... (grandfather)Мынау... (little girl)
Мынау... (young woman)  Мынау... (grandmother)  Мынау... (man)

Exercise 4. (See introduction and revise the possessive form.) Read, translate, and pay particular attention to the words in pairs so that you can understand the possessive endings.

қарындас  қарындасым    
немере  немерем

қарындас  қарынжасыңыз
немере  немереңіз

Exercise 5. Name the Kazakh words that match the pictures and repeat the words with the possessive endings.

Мынау мен [boy] Менің атым Арман.


[grandfather] м,    [grandmother] м,    [father] м,
[mother] м,[brother] м,[baby] ім,
[girl] ым,[sister] м,[dog] ім.
* Now change from the first person to the second person (polite form).

Exercise 6. Add possessive endings for the Singular first and second person (polite form) and translate into English.
Менің әке...Сіздің әке...
Менің аға...Сіздің аға...
Менің сіңлі...Сіздің сіңлі...
Менің немере...Сіздің немере...
Менің қызы...Сіздің қызы...
Менің үл...Сіздің үл...
Менің қарындас...Сіздің қарындас...
Менің әйел...Сіздің әйел...
Менің күйеу...Сіздің күйеу...
Менің қалыңдық/ғ...    Сіздің қалыңдық/ғ...
Менің дәрігер...Сіздің дәрігер...
Менің мысық/ғ...Сіздің мысық/ғ...
Менің тауық/ғ...Сіздің тауық/ғ...
Менің сағат...Сіздің сағат...

Exercise 7. Translate into Kazakh using the possessive forms.

1. My husband. 2. Your father. 3. My son. 4. Your little sister (for a man). 5. My younger sister (for a woman). 6. My family. 7. My grandson. 8. My doctor. 9. Your teacher. 10. My dog. 11. Your child. 12. My cat. 13. Your wife. 14. Your grandmother.

Exercise 8. Change the underlined words and then create and translate sentences with the words.

EXAMPLE: Сізде әке бар ма?

A. Сізде отбасы бар ма?

әке, бала, қыз, үл, іні, сіңлі, қарыедас, шеше, ата, әже, аға, қалыңдық

EXAMPLE: Ата нешеде?

B. Ол нешеде?

ата, әке, шеше, бала, қалыңдық, оқушы

According to the laws of Vowel Harmony the choice of suffix (given below) depends on the vowels in the word. Usually these suffixes are used for the locative case (example: Нешеде?)
Vowels or
last letter  
with Vowels  
and voiced
отыз бірде
-теелу бесте
он үште

Exercise 9. Read, translate, and define the suffixes.

Алия он бесте. Атам жетпіс сегізде. Әжеңіз алпыс тоғызда. Әкеңіз қырық екіде. Шешем отыз алтыда. Асан жиырмада. Ол жиырма екіде. Сіңлім қырықта. Досым жиырма төртте.

Exercise 10. Choose a pronoun from column one with a noun from column two and end with the interrogative нешеде to make a question. Then answer your question, choosing from column three using the locative endings (-да, -де, -та, -те).

1. Менің әкем нешеде?1. Менің әкем алпыс жетіде
2. Сіздің апааңыз нешеде?2. Менің апам отыз төртте.
3. Оның қарындасы нешеде?  3. Оның карындасы он сегізде.

Меніңәкемалпыс жеті-да
Сіздің  атасыжүз-та
Оныңқарындасың  жиырма бес-те
күйеуіотыз төрт
әжеңтоқсан екі
қалыңдығым  он сегіз
ағасықырық алты
сіңлімотыз бір
дәрігерімқырық төрт
оқушыңжиырма бір
мүғаліміотыз жеті
Ғалымбекон жеті
Хамзажиырма тоғыз  
Элинон сегіз

Exercise 11. Play the crossword "ОТБАСЫ"
1. The girl who is going to marry.
3. Father's father or mother's father.
4. Elder brother or wife.
5. Sister-in-law (of younger brother)
6. Elder sister.
7. Son's or daughter's child (for our parents)
8. Younger sister (of a woman).
9. Father.

1. Daughter-in-law's or son-in-law's mother.
2. Younger sister (of a man).
5. Husband.
9. Mother's or father's mother.
10. Elder sister's husband.
11. Elder brother's wide.
12. Younger brother (of a man)


Exercise 12. Read, translate and answer the questions.

1. Сіздің атыңыз кім?7. Оның аты кім?
2. Сіз қаншадасіз?8. Сізде бала бар ма?
3. Сіз нешедесіз?9. Балаңыз нешеде?
4. Сізде отбасы бар ма?  10. Онің аты кім?
5. Сізде әке бар ма?11. Сізде сағат бар ма?
6. Әкеңіз нешеде?12. Сағат қанша/неше?

In Kazakh interrogative sentences begin with the words Кім? Не? Қанша? Неше? etc. or by adding the interrogative particles ма/ме? ба/бе? ше? па/пе?

Vowels in the
words or the
last letter
Hard  examplessoft  examples
й, р, л
масарай ма?мегүл ме?
ж, з, м, нбақыз ба? жаз ба?
адам ба? нан ба?
бекүн бе? өзен бе?
сөз бе?
к, қ, п, с, т, ф, х
ц, ч, ш, щ, д, г, б, в  
паРичард па?
мысық па? хат па?  
пеит пе? бес пе?
төрт пе? Эрик пе?

Exercise 13. Add the interrogative particles to the following then read and translate.

1. Сізде бала бар ...?11. Сізде ит бар ...?
2. Мынау мүғалім ...?12. Сізде аға бар ...?
3. Сізде отбасы бар ...?13. Мынау қарындасыңыз ...?
4. Сізде кітап бар ...?14. Мынау әйеліңіз ...?
5. Мынау әже ...?15. Мынау күйеуіңіз ...?
6. Мынау қызыңыз ...?16. Мынау Беверли ...?
7. Мынау атаңыз ...?17. Сіздің атыңыз Сьюзан ...?
8. Мен Қазақстаннанмын?  18. Сіздің атыңыз Кевин ...?
9. Сіз ...?19. Оның аты Трейси ...?
10. Мынау Эрик ...?20. Сізде мысық бар ...?

Exercise 14. Change to the interrogative form by adding the interrogative particle and correct pronoun.
Кім? Не? Неше?
Қанша? Қалай?
1. Мынау гүл.6. Сіз Америкадансыз.
2. Сағат үш.7. Сізде ит бар.
3. Сізде немере бар.8. Ол жиырма жетіде.
4. Сізде атыңыз Патрик.  9. Оның аты Дәурен.
5. Мынау мысық.10. Сіздің атыңыз Вэлори.

Мамандықтар - profession

Есепшіcounter, bookkeeper
оқытушы, мүғалім  teacher
сатушыsalesman, shopkeeper
суретшыpainter, artist
үшқышflyer, pilot

Exercise 15. Read and translate into English.
1. Мынау есепші9. Іңім - инженер
2. әкем дәрігер10. Ричард - зейнеткер
3. Шешем мүғалім.11. Үлым - үшқыш.
4. Ол эколог12. Қызым суретші.
5. Әжем әнші.13. Ағам тілші.
6. Атам эейнеткер.14. Элин бизнесмен.
7. Балам тілмәш.15. Роберт жүргізуші.
8. Олжас аудармашы.  16. Қарындасым сатушы.

Exercise 16. Read and translate. Pay attention to the personal endings.

Мен  ғалыммын  мүғаліммін  әншімін  экологпін

B. Put the personal endings where necessary.
Мен  үшқыш...жүргізуші...мүсінші...
Сізмеңгеруші...  орынбасар...  окытушы...

Exercise 17. Add personal endings (singular 1st person). Answer the question and translate.
Мен оқушы...Мен бала...Мен дәрігер...
Мен Трейси...  Сіз кімсіз?Мен мүғалім...
Мен Жон...Мен Лора...  Мен Карл...  Мен эколог...


1. "Әкеге тартып үл өсер, Шешеге тартып қыз өсер"   "Like father, like son, Like mother, like daughter"
2. "Өз үйім - өлең төсегім"   "East or west home is best"
3. "Балалы үй - базар, Баласыз үй - мазар" "To not have children is to not know what love is"


At the Store (Shop)


  1. To ask about food and its price
  2. To converse at the store


  1. Imperative Mood (Polite form)
  2. Using numbers as adjectives
  3. Personal Pronouns Мен, Сіз.
  4. Practice structure with "Маған керек ..." / "Сізде ... бар ма?"



- Сізде сүт бар ма?
- Иә, бар.
- Қанша түрады?
- 23 теңге.
- 1 литр сүт беріңіз.
- Алыңыз. Рахмет!


- Сізде нан бар ма?
- Иә. Сізде кандай нан керек?
- Маған жүмсақ ақ нан керек.
- Батон мен береке нан жүмсақ.
- Батон қаншадан?
- 17 теңге 50 тиын.
- 1 батон беріңіз. Міне ақша.
- Рахмет!


- Тоқаш жоқ па? / бар ма?
- Бар.
- Жүмсақ па?
- Иә.
- Қаншадан?
- 120 теңге.
- Анау кәмпит қанша түрады?
- Қайсы? Мынау ма? 250 теңге.
- Маған 0.5 кг тоқаш және 300 г. кәмпит беріңіз. Бәрі канша?
- Бәрі 135 теңге.
- Міне, алыңыз.
- Мен сізге 65 теңге қайтарамын. Санаңыз!
- Рахмет!


- Маған 1 келі шүжық беріңізші?
- Сізге қандай шүжық керек?
- Маған сүрленген шүжық керек. (smoked sausage) Қанша түрады?
- 165 теңге телеңіз.
- Рахмет.


- Маған 0.5 келі сары май және 0.5 келі сірне ірімшік беріңіз.
- Тағы не аласыз?
- Тағы 10 жүмыртқа беріңіз. Бәрі Қанша түрады?
- Бәрі 240 теңге түрады. Кәссіге тедеңіз.

Дүкен - Store, Shop
Азық-түлік - Food
Нан - Bread
Kazakhstan has many different kinds of bread:
береке нан  round white bread    шелпекfried bread in oil
сайкаfancy bread(таба нан  
scone (bread made by
Central Asian people)
батонa long round loaf
ақ нанwhite breadкара нанbrown bread
айранsour milkкеспеnoodles
қаймақsour creamмакаронmacaroni
сүзбеcottage cheeseүнflour
тауықchickenөсімдік май  vegetable oil
жүмыртқаeggтоң майfat
шекер, қант  sugarбал, әселhoney
тоқашcake, biscuits  аракvodka
жүмсақsoft, freshсатуto sell
қаттыstale, hardсатып алуto buy
міне, мынауthisсатушыsalesperson
анауthatсатып алушыcustomer
басқаother, anotherалыңызtake, please
бәріall, everythingберіңізgive me, please
ақшаmoney[ақша] қайтару  to get change
теңгеcurrency (like dollar)  санаңызcount, please
тиынcurrency (like cent)қайта, тағыonce more, again
сіздеyou (loc. case)
мағанI, me (dat. case)
сізгеyou (dat. case)


қанша түрады?  How much?
қаншадан?How much does it cost?
Маған керекI want ... or I need ...
... бар ма?Do you have ...?


кг- килограмм  [келі]
г- грамм[гпам]
л- литр[литр]
т- теңге или тиын

Exercise 1. Read and compare.
кәмпит-компот  тауық-тәуліктүз-түс
балық-халыққаймақ-көйлек  жүмыртқа-шегіртке
кеспе-қазбажүмсақ-түмсық  әсел-әсем

Exercise 2. Answer the question and match the words with the pictures.
(chocolate)(chicken)(candy)   балық
(long bread)  (beer)  (meat)  (milk)

The words "жарты" and "жарым" denote half of something but there are differences between them. "Жарым" is used mostly with numerals...

2.5  екі жарым
6.5  алты жарым

..."Жарты" is used with nouns.

Жарты сағатHalf an hour
Жарты тауықHalf a chicken
0.5 л жарты литр(500ml water, milk, etc.)
0.5 кг жарты келі  (500g sugar, rice, meat, etc.)
ширекquarter (one fourth of something)
белшекsmall pieces of something or numeral
белікpart, piece
белімpart, department (book, store, office etc.)

Exercise 3. Read and translate the following.
1кг етбатон нанжарты тауық
10 жүмыртқа0.5 кг кант  1.5 кг күріш
300 г шоколад  2.5 кг май1 сүсын
3.5 кг кәмпит5 сыра1 шаран
5.5 кг кеспе

Exercise 4. Rewrite the following with numbers and abbreviations.

EXAMPLE: [бір келі] макарон - 1 кг макарон

  1. [жарты келі] кәмпит - ...
  2. [үш жарым келі] күріш - ...
  3. [бір жарым келі] балық - ...
  4. [бір келі] сары май - ...
  5. [бір жарым литр] сүт - ...
  6. [он екі келі] үн - ...
  7. [екі жарым литр] өсімдік майы - ...
  8. [жарты келі] тауық - ...

Exercise 5. Make up sentences and translate them aloud.
2.5 кгжүмыртқа
10 кг кәмрит
7.5 кгбалық
1 пөшкетүз
2 кгсүт
5 литрсусын
350 гтемекі
5 кгүн
3.5 кгмакарон
0.5 кгкүріш
1 литрмай
0.5 кгнан
3 пешкеқаймақ
6 кгет
0.5 литр  өсімдік майы
600 гбал

Exercise 6. Replace the underlined word.
1. Сізде кант бар ма?үн, кесре, балық, сүзде, сүт, май, шәй, жүмыртқа
2. Маған күріш керек.сыра, қаймақ, сусын, шүжық, сірне
3. Дүкенде кофе бар ма?  кәмпит, шарап, печенье, тоқаш, кофе, тауық

Exercise 7. Substitute the words using the given structure.

Сізде ... бар ма?

words: әке, шеше, бала, ит, мысық, үй, кітап, әйел, күйеу, әже, ата, апа, карындас, аға, нағашы, жиен, келін, жеңге, жезде, дос.

Маған ... керек this structure can be used also with the verbs in the infinitive form to express a wish (I need...)

Маған бару керек(to go)
Маған кайту керек(to come back, to return)
Маған аудару керек  (to translate)
Маған оқу керек(to read)
Маған жазу керек(to write) etc.

Exercise 8. Substitute the words using the given structure.

Маған ... керек.

words: уақыт (time), сағат (watch, clock), машина (car), кітап (book), қалам (paper), доп (ball), қалам (pen), қарындаш (pencil)

Now make up sentences and translate them.
Маған   машина

new verbsnew adjectives
демалуto take a restжаңаnew
танысуto make acquaintance with    қараblack
кездесуto meetақwhite
қайталау  to revise, to repeatқоңырbrown
үйықтауto sleep (to go to bed)сарыyellow

Exercise 9. Read and learn these exchanges.

1. - Маған нан керек.
- Қандай?
- Ақ нан.
- Қанша?
- Екі.
2. - Маған доп керек.
- Қандай?
- Қызыл және көк.
3. - Маған жана қалам керек.
- Қандай?
- Қызыл, көк және қара.
4. - Маған қант керек.
- Қанша?
- 5 келі.
5. - Маған айран, сүт керек.
- Қанша?
- Айран жарты литр, сүт бір литр.
6. - Маған үн керек.
- Қандай?
- Ақ бидай үны.
- Қанша?
- 3 келі.

The Imperative Mood

(2nd Singular polite form) is formed by adding suffixes -ыңыз (after hard vowels), -іңіз (after soft vowels). Particles -ші, -шы are added after the suffix to express a request in polite form, translated as "please".

Бер + іңіз + шіGive me, please.
Айт + ыңыз + шы  Tell me, please.

беріңіз + шіоқыңызшы
айтыңыз + шыжазыңызшы
бар + ыңыз + шы  айтыңызшы
кел + іңіз + шіқайталаңызшы
көрсет + іңіз + шісанаңызшы
Infinitive  Imperative  Imperative polite  Polite request
беруберберіңізберіңізшіto give
айтуайтайтыңызайтыңызшыto tell, to say
өлшеуөлшеөлшеңізөлшеңізшіto weigh
қайталау  қайталақайталаңызқайталаңызшы  to repeat
алуалалыңызалыңызшыto take
көрсетукөрсеткөрсетіңізкөрсетіңізшіto show
аударуаудараударыңызаударыңызшыto translate
жазужазжазыңызжазыңызшыto write
оқуоқыоқыңызоқыңызшыto read
ашуашашыңызашыңызшыto open
санаусанасанаңызсанаңызшыto count
жабужапжабыңызжабыңызшыto close

Exercise 10. Express a request using the words in brackets.

EXAMPLE: Маған алма беріңізші.

  1. Маған 10 жүмыртқа (беру).
  2. Маған ана кітап (көрсету).
  3. Маған кағаз (беру).
  4. Сіз қазақша (оқу).
  5. Сіз ағылшынша (жазу).
  6. Сіз ағылшынша (аудару).
  7. Сіз есік (ашу).
  8. Маған сағат / уақыт (айту).
қазақшаin Kazakh
ағылшынша  in English

Demonstrative pronouns
Мынау, мына, бүл  this
анау, анаthat


Classroom commands
.Simple form  Polite form
түрүto standтүр!түрыңыз!
отыруto sitотыр!отырыңыз!
келуto comeкел!келіңіз!
кіруto enterкір!кіріңіз!
шығуto go outшық!шығыңыз!
тыңдауto listenтыңда!тыңдаңыз!
оқуto readоқы!оқыңыз!
жазуto writeжаз!жазыңыз!
айтуto tell, to say  айт!айтыңыз!
қайталауto repeat,
to revise
ашуto openаш!ашыңыз!
жабуto closeжап!жабыңыз!
( п / б )

Exercise 11.

A. Change to the Polite Imperative Mood and translate.
1. тыңда...  2. Түр...3. Отыр...
4. Жаз...5. Оқы...  6. Кір...
7. Аш...8. Жап...9. Бер...

B. Express requests adding the particles to the verbs (-шы, -ші). Translate them.

Exercise 12. Go to the nearest store to converse with the salesperson to get to know the price.

Exercise 13. Read the text and translate it.

Азық-түлік дүкені
Азық-түлік дүкені үлкен. Дүкенде нан, сүт, ет, балық, тауық еті, жүмыртқа, түз, қант, кәмпит, сусын сатады. Ақ нан 25 теңге түрады. кара нан 12 теңге 50 тиын түрады. 1 келі қант 40-45 теңге түрады. Сары май 250 теңге, қаймақ 145 теңге, түз 14 теңге түрады. Сатушы айтады: "Келіңіз! Сізге не керек? Нан, қаймақ сатып алыңыз. Сүзбе мен қаймақ өте жақсы"

Мен дүкенге күнде барамын. Нан, сүт, сүзбе, сары май, сусын сатып аламын.

әрқашан- always
күнде- everyday

Notice the differences in meanings of these words and expressions.
сатуto sell  compare  сатушыsalesperson
сатып алу  to buyсатып алушы  customer

Сатушы сатадыSalesperson sells ...
Мен сатып аламынI buy ...
Сатушы дүкенде нан сатады  Salesperson sells bread of the store.
Мен нан сатып аламынI buy bread.
Сіз сүт сатасыз ба?Do you sell milk?
Дүкенде сүтсатады/бар.They sell/have milk...
Дүкенде сүт, нансатады ма?

Дүкен ашық (open)
Дүкен жабық (closed)
Дүкен ашық па? Иә, ашық.
Дүкен жабық па? Ие, жабық.

The negative form of the verbs is formed by adding negative affixes
-ма, -ме after vowels and sonorants н, ң.
-па, -пе after voiceless consonants
-ба, -бе after voiced consonants then personal endings are added. (See the introduction.)

барамын  бар+ма+й+мын

Exercise 14. Underline the negative affixes. Translate the verbs.

тыңдадым  тыңдамадым  санадымсанамадым
келдімкелмедімқайтардым  қайтармадым

Exercise 15. Give negative answers.

EXAMPLE: 1. Мен дүкенге бармадым.

  1. Сен дүкенге бардың ба?
  2. Сіз кітап алдыңыз ба?
  3. Айжан үйге келді ме?
  4. Бала ертегі тыңдады ма?
  5. Оқушылар кітап санады ма?
  6. Сатушы ақша қайтарды ма?
  7. Рослин кітап жазды ма?
  8. Трейси өлең айтты ма?
  9. Ерик радио тыңдады ма?

Exercise 16. Fill in the blanks with the personal ending.

1. Мен жазды...9.   Мен кітап оқыды...
2. Сіз қайталады...  10. Сен доп берді...
3. Сен келді...11. Мен алма алды...
4. Сіз кірді...12. Сен өлең айтты...
5. Мен шықты...13. Сіз ақша қайтар...
6. Сен айтты...14. Мен есік жапты...
7. Мен тыңдады...15. Мен сабақ түсінді...
8. Сіз өлшеді...16. Сіз қазақша сөйледі...


1. "Ештен кеш жақсы""Better late than never"
2. "Жақсы сөз - жарым ырыс""If you can't say something nice, don't say anything at all"
3. "Іске уақыт, ермекке сағат"  "Business before pleasure"

A Central Asian Market (Bazaar)

As in all Central Asian republics of the former Soviet Union, in Kazakhstan a private economy existed along side of the planned state economy. Goods not available in state stores could be obtained easily in the bazaars, although at higher prices. The bazaar, an ancient institution in Central Asia, has traditionally been a place for buying and selling produce: fruit, vegetables, bread, meat, spices, and rice. In a Central Asian bazaar, like those in the Middle East, each type of produce has its special area: spices are sold at one place, vegetables at another. The customer walks by rows of tables loaded with neatly displayed apples, followed by rows of tables stacked with tomatoes or cucumbers. Prices and quality can be easily compared to secure the best deal. In contrast to the poor service at state stores, the producers and sellers at a bazaar have always been customer oriented, friendly, and aware of the competitors standing next to them.

Originally the bazaar was designed as an open-air place with pathways lined with stalls. To protect customers from the sun, awnings would be spread across the stalls. In some places such bazaars still exist, though many were transformed "for sanitary" reasons into permanent buildings during the Soviet period.

The most popular bazaar in Almaty is the Kok Bazaar ("Green Bazaar"), located in a three-story building in the center of the city. The floors are crowded with produce, especially in autumn, when fruits such as apples, grapes, pears, and melons are all in season. Some of the produce is brought from the neighboring republics, Uzbekistan and Kirghistan, and the salespeople are mostly Uzbeks, Tajiks, Uyghurs, Dungans, and Korean. Traditionally, the Kazakh nomads did not engage in trade and bargaining. Nowadays the prices at the Kok Bazaar reflect the general economy. Whereas two years ago one kilogram of apples would cost only a few kopecks, in May 1995 the price was over 100 tenghe.




  1. To buy and choose fruit/vegetables.
  2. To ask about prices and to bargain at the bazaar.
  3. To pay and to get change.


  1. The comparative degree of adjectives and adverbs.
  2. Negative form of a sentence.

Gr. structure:

Construction: керек - керек емес



- Алма қаншадан?
- 80 т.
- Қымбат. Арзандау беріңіз!
- Мақүл, 75т.
- 60 теңгеден 2 келі беріңізші!
- Жоқ, 70 теңге.


- Шабдалы қанша түрады?
- 100 т.
- Қымбат. 80-нен беріңіз!
- Қанша аласыз?
- 1 кг.
- Жоқ, 95 т.
- 85 теңгеден 2 кг беріңіз!
- Мақүл, алыңыз!


- Алмүт жүмсақ па? Дәмді ме?
- Өте дәмді, алыңыз. Арзан беремін. Келіңіз!
- Қаншадан?
- 120 т.
- 110 теңгеден беріңіз.


- Өрік қанша түрады?
- 30 теңге.
- 25 теңгеден беріңіз.
- Неше келі аласыз?
- 4 келі.
- Мақүл (жәрәйді) 25 теңгеден алыңыз.
- Міне 100 теңге. Рахмет.
- Тағыда келіңіз!


- Қарбыз қаншадан? Піскен бе? Қызыл ма?
- Иә, піскен, қызыл, өте тәтті, 15 теңгеден. Жеп көріңіз.
- Арзанырақ / арзанға / беріңіз.
- Мақүл. Алыңыз.
- Анау үлкенірек / кішірек? қарбызды өлшеңіз.


- Қүлпынай қанша түрады?
- Бір келісі 50 теңгеден. Алыңыз. Арзанға берем.
- 2 келі беріңіз. 40 теңгеден.
- Жәрәйді, келістік.
- Маған ірілеу керек.
- Таңдаңыз!
- Рахмет!


- Майда қияр бар ма?
- Міне, таңдаңыз!
- Қаншадан?
- 65 теңгеден.
- Мен көп аламын, 55 теңгеден беріңіз.
- Қанша аласыз?
- 4-5 келі.
- Жақсы. Міне 5 келі. Сізден 275 теңге.
- Мынау ірі қияр керек емес. Маған үсақ керек. Айырбастаңызшы!
- Мақүл, міне.


- Кешіріңіз, қайта санаңызшы! Мен 1 кг таңқурай 65 теңгеден және 0.5 кг шие 55 теңгеден алдым. Сізге 100 теңге бердім. Сіз маған 5 теңге қайтардыңыз Тағы 2.50 т. керек.
- Кешіріңіз, майда жоқ. 2 теңге алыңыз.
- Рахмет.

Базар   Market
алмүртpearқүлпынайstrawberry    помидорtomato
алхорыplumшиеcherryқызылша  beet
шабдалыpeachмүк жидек  cranberryбүрышpepper
апельсин  orangeавокадоavocadoқарбызwatermelon
анарpomegranate    кокосcoconutқауынmelon
іріbigайырбастаңызшы- Please exchange
шірігенrottenтаңдаңыз- Please choose
дәмдіtasty, sweet, delicious
қымбатexpensiveсанаңыз- Please count
ашыbitter, salty
мақүлOk, alright
once more
сізденfrom you

Exercise 1. Read aloud these words and pay attention to the specific Kazakh sounds.

қарбыз, қауын, қайта, қанша, қаншадан, қарақат, таңқурай,
қүлпынай, мақүл, бүршақ, жақсы, қызыл, қызылша, қияр

ірі, жеміс, өрік, көкөніс, жәмді, тәтті, дәмсіз, піскен

үн, қүлпынай, мақүл, алмүрт, бүрыш, бүршақ, таңқурай,
(канша) түрады

дәмді, дәмсіз, сәбіз, тәтті
көкөніс, өрік, көк

таңқурай, таңдаңыз, теңге
үлкен, жүзім

Exercise 2. Look at the picture. Answer the question and translate them.

Мынау (eggplant)  Мынау (peas)Мынау (tomato)  Мынау (lemon)  Мынау (cherry)  Мынау (pineapple)
Мынау (potato)Мынау (grape)МЫНАУ НЕ?Мынау (peach)Мынау (watermelon)
Мынау (banana)Мынау (onion)Мынау (strawberry)Мынау (pear)мынау (coconut)

Exercise 3. Answer the question, using the words from column B.

базарда не бар?
базарда   қауык

Exercise 4. Answer the questions using the words "қымбат" and "арзан".

Model: Базарда қарбыз қымбат, 50 теңгеден.

A. Базарда жидектер қанша түрады?


B. Базарда жемістер қаншадан?


C. Базарда көкөністер қымбат па?


Exercise 5. Read and translate the sentences. Find the antonyms.

Мынау алма қызыл, дәмді.- Анау алма көк, дәмсіз.
Мынау қүлпынай піскен, тәтті.  - Анау қүлпынай көк, тәтті емес.
Мынау шабдалы жүмсақ.- Анау шабдалы қатты.
Мынау шие ірі, тәтті.- Анау шие майда, қышқыл.

Мынау өрік піскен, анау өрік шикі.
Мынау қияр қымбат, анау қияр арзан.

Both adjectives and adverbs can be used in a comparative form (faster, hotter). These are the suffixes that denote the comparative form ("Салыстырмалы шырай").

- ырақ  - ірек
- рақ- рек
- лау- леу
- дау- деу
- тау- теу

For example:  қымбат  қымбат+ырақ  қымбат+тау

In Kazakh a sentence can be formed from a noun and an adjective or adverb without the implied verb.

For example: Мынау алма тәттірек, алмүрт қаттылау.

The comparative form of an adverb often stands before the verb predicate.

For example:
Қаттырақ айтыңызшы  - Say it louder. Please speak louder.
арзандау беріңіз- Sell it cheaper.

Exercise 6. Read aloud and translate the following. Find the suffixes of the comparative form.

  1. Лимон қышқылдау.
  2. Қарақат майдалау (үсақтау)
  3. Қауын тәттірек.
  4. Қызылша ірілеу.
  5. Қарбыз қызылырақ.
  6. Пияз ащылау.
  7. Таңқурай бүгін (today) арзандау.
  8. Алма мен өрік дәмділеу.
  9. Шабдалы жүмсақ - жүмсағырақ ( қ / ғ ).
  10. Жүзім көк - көгірек ( к / г ).

Exercise 7. Change the words in brackets into the Comparative form.

  1. Маған (қатты) алма керек.
  2. (Тәтті) жүзім беріңізші.
  3. Маған (жүмсақ) шабдалы беріңізші.
  4. (Ірі) картоп өлшеңізші!
  5. Қай /қандай/ алмүрт (тәтті)?
  6. Қай помидор (дәмді)?
  7. Маған (кіші) кауын өлшеңіз.
  8. (Майда) пияз беріңізші.
  9. (Үлкен) қарбыз бар ма?
  10. (Арзан) қияр бар ма?

Exercise 8. Make up short dialogues between a salesman and customer using the sentences given in Exercise 7. Act out the dialogues.

The Negative form of a sentence in Kazakh is formed by using
1) the negative word "жоқ"
2) the auxiliary word "емес" usually stands after the noun, adjective, numerals.
3) the negative suffixes ма/ме, ба/бе, па/пе.

жоқемесма/ме, ба/бе, па/пе
1) - қант бар ма?
- жоқ. Қант жоқ.
2) Ричард мүғалім емес.
Ричард - инженер.
Бүл қауын емес.
Бүл асқабақ. Асқабақ тәтті емес.
3) Мен жүзім алмаймын.
Мен орысша оқымаймын.
Мен хат жазбаймын.
Мен телефон соқпаймын.

For example:
After the noun:
1 Person  Мен бала емеспін  -  I'm not a child.
2 PersonСен бала емессің-You are not a child.
Сіз бала емессіз-You are not a child.
3 PersonОл бала емес-He is not a child.

After the adjective:
1 Person  Мен үлкен емеспін-  I am not an adult.
2 PersonСен кішкентай емессің  -You are not a child.
Сіз кішкентай емессіз-You are not a child.
3 PersonАлмүрт тәтті емес-The pear is not sweet.

Exercise 9. Read the following and underline the negative words. Translate them.

  1. Мен әже емеспін. Сен әнші емессің. Сіз етікші емессіз. Ол Джей емес.
  2. Мынау ит емес. Бүл сары май емес. Анау шабдалы емес.
  3. Мынау қарбыз қызыл емес. Алхоры жүмсақ емес. Алмүрт қатты емес. Таңқурай тәтті емес. Бүрыш ірі емес. Сәбіз дәмді емес.
not meМен емеспін.
not youСен емессің.
Сіз емессіз.
not he/she  Ол емес.

Exercise 10. Read and translate the sentences; put them in the negative form.

  1. Мынау мысық. Мынау қызылша үлкен. Анау қарбыз үлкенірек. әке - суретші. Досым (my friend) - эколог.
  2. Мен Баянмын. Дэвид - дәрігер. Сіз американдықсыз. Сен оқушысың. Ол сатушы.

Exercise 11. Answer the following questions using the negative words "жоқ, емес".

Model: Мынау Алматы ма? - Жоқ, мынау Алматы емес.

  1. Қызылша дәмді ме?
    Қауын тәтті ме?
    Тауық үлкен бе?
    Пияз көп пе?
  2. Шеше - тігінші ме?
    Ол бастық па?
    Дэн - ата ма?
    Джорж Бүш - президент пе?
  3. Мен есепшімін бе?
    Сен зейнеткерсің бе?
    Сіз тілшісіз бе?
    Ол ғалым ба?

Exercise 12. Crossword puzzle. Answer the clues in Kazakh.

  1. White, sweet; you usually add it to tea.
  2. Sweet, children like them very much.
  3. Round, white, inside is yellow. You can boil or fry it.
  4. Vegetable, you make salad or soup of its white green leaves.
  5. Meat, it's a domestic bird.
  6. Drink, it is made of cow's milk.
  7. Fish, you can eat its meat.
  8. Vegetable, it's big, round or oval, yellow and sweet.
  9. Vegetable, red, used to make salad or soup.
  10. It's the most important food for Kazakhstani people.
  1. Spice, white, often from the ocean.
  2. Fruit, red and sweet.
  3. Vegetarians don't eat it.
  4. Vegetable, it makes you cry.
  5. White, from a cow, you add it to tea or coffee.
  6. Vegetable, deep purple or red mostly used for salads.
  7. Fruit, small near stem and wide at base.
  8. What you want when you're hot and tired.
  9. The fruit Almaty is famous for.
  10. Fruit, large with seeds and rinds.
  11. Vegetable, green, long, very common.
  12. Fruit, tropical, grown in bunches.
  13. From coco plant.
  14. Fruit, yellow and sour.




  1. To buy and choose goods.
  2. To ask about prices, to pay and to get change.


  1. The Superlative degree of the adjective and the adverb.
  2. The Plural form of the Noun.
  3. The Ordinal Numerals.
кәстемsuitкол орамалhandkerchief
пелтеcoatқысқа шүлықsocks
қүлақшын  capколготкиtights
спорт (аяқ киімі)
sport shoes
етікhigh boots
галстукtieтақияskull cap
орамалheadscarfшапанnational gown made of velvet
камзолlong vest (with national ornaments)
магнитофонtape recorder
теледидарTV set, television
сақина, жүзік  ring
су сабынshampoo
қол шатырumbrella

өлшеп көруге бола ма?  May I try it on?
айырбастауға бола ма?
алмастыруға бола ма?May I try on another/something else?

түс, түсі  color
кеңwide, big
тарnarrow, tight

қандай өлшемWhat size ...
қандай түс/түсі керек?  What color
басқа түсіanother color
өлшейтін жерfitting room

көмектесіңізші  Will you help me ...



- Ана шалбарды көрсетіңізші?
- Міне, көріңіз.
- Басқа түсі бар ма?
- Басқа түсі жоқ. Тек осындай.


- Мына жейдені көруге бола ма?
- Иә.
- Қысқа/үзын жең жейде бар ма?
- Жоқ, бізде тек үзын/қысқа жең жейде бар.


- Мына пәлтенің өлшемі кандай?
- Бізде барлық өлшемдері бар.
- Сізге қандай керек?
- Киіп көруге бола ма?
- Әрине. Сізге қандай түсі керек?
- Көк.
- Рахмет.


- Маған кәстөм сатып алуға көмектесіңізші?
- Өрине, келіңіз.
- Рахмет. / Көп-көп рахмет.


- Маған ана көйлекті көрсетіңізші?
- Қайсы? Сізге қандай өлшемі керек?
- 48-ші немесе 50-ші өлшем.
- Міне, көріңіз. Аласыз ба?
- Қанша түрады? Неше теңге?
- 1 мың 500 теңге түрады. Қымбат емес, алыңыз.
- Өлшеп көруге бола ма?
- Болады. Өлшейтін жерге барыңыз.
- Рахмет.


- Мына етікті өлшеуге/киіп көруге бола ма?
- Өрине, болады. Өлшеңіз (киіп көріңіз).
- Кешіріңіз, тарлау. Үлкенірек өлшемі бар ма?
- Бар, бірақ түсі басқа.
- Мақүл. Жақсы екен. Бүл қанша түрады?
- 4 мың 200 теңге. Италиядан, сапасы жоғары.
- Жақсы, рахмет.


- Айтыңызші, сабын, су сабын қайда сатады?
- Ана бөлімде.
- Рахмет.


- Маған батарея керек еді, қай жерде сатады?
- "Заңғар" дүкенінде.
- Рахмет.

Exercise 1. Look at the picture and answer the question:


(skull cap)  

Exercise 2. Make up sentences. Use the endings -ырақ, -ірек, -рақ, -рек, -лау, -леу, -дау, -деу. Answer the question.

Model: Бүл қысқарақ/қысқалау көйлек.

Бүл  қандай  көйлек?
жаңаүй, бөлме
кеңбазар, дүкен
таретік, күрткі

Exercise 3. Make up your own sentences with the words: қысқа, үзын, әдемі, биік, аласа

Degrees of Comparison of the Adjectives and the Adverbs.

The Superlative form denotes the highest degree of a quality. The superlative adjective is formed by the repetition of the first syllable with the connective consonant -п

әп-әдемі(nice, beautiful)    қап-қараBut:
ап-ашық(light clear)жап-жасыл    ақ-аппақ
қап-қараңғы  (dark)сап-сары

The superlative form of some adjectives and adverbs is formed by adding some words like ең, өте, тым which often mean "the most".
fastжылдам  өте жылдам  ең жылдам  тым жылдам
fastтезөте тезең тезтым тез
hard  қаттыөте қаттыең қаттытым қатты
longүзақөте үзақең үзақтым үзақ
nearжақынөте жақынең жақынтым жақын
slowжәйөте жәйең жәйтым жәй
tallбиікөте биікең биіктым биік
lowаласаөте аласаең аласатым аласа

Exercise 4. Put the following underlined adjectives and adverbs in the Superlative degree.

  1. Әдемі қыз.
  2. Қызыл гүл.
  3. Биік үй.
  4. Жылдам пойыз.
  5. Суык су.
  6. Ыстық шей.
  7. Қараңғы түн.
  8. Тәтті алма.
  9. Көк аспан.
  10. Үзын көйлек.

Exercise 5. Put the adjectives in the Superlative form using the words өте, аса, тым, ең.

Model:Бүл қып-қызыл алма.
Бүл ең қызыл алма.

  1. Бүл жап-жаңа кітап.
  2. Карл жап-жақсы студент.
  3. Марла сүп-сүлу қыз.
  4. Мынау жап-жақын мектеп.
  5. Ілияс кіп-кішкентай бала.

Exercise 6. Put these adjectives into the Comparative and the Superlative forms.

Model:  жақсы    жақсырақ    ең жақсы
  жақсылау  өте жақсы

  1. жылы
  2. суық
  3. ыстық (қ/ғ)
  4. қызыл
  5. әдемі (nice, beautiful)
  6. сүлу (beautiful, pretty)
  7. кең

Plural forms of the Noun

The plural ending of the noun is лар/лер, тар/тер, дар/дер.
+ лар
+ лер

after vowels
and р, й, у
+ тар
+ тер

after voiceless
+ дар
+ дер

after voiced

Exercise 7. Practice changing these words into plural.

әке, шешеғ кәстем, жейде, жемпір, орамал, тақия, шапан, камзол, лимон, өрік, гүл, алма, анар, бөлме, студентка, көше, киім, азық-түлік, дүкен, мүғалім, эколог, кітап, қыз, үл, дәрігер, қарындас, сіңлі, бауыр, апа, аға, теңге, жезде, қайын.

Exercise 8. Make up sentences using the words in plural form from Exercise 7.

Model:Менде ағалар бар.
Сізде кітаптар бар.
базарда алмалар сатады.
Дүкенде көйлектер сатады. etc.

The Ordinal Numeral is formed by adding suffixes -інші, -нші, -ыншы, -ншы

Example:1 бір - бір+інші
6 алты - алты+ншы
40 қырық - қырық+ыншы
10 он - он+ыншы

Exercise 9. Change the following Cardinal Numerals to the Ordinal Numerals. Read aloud.

1 бір -6 алты -
2 екі -7 жеті -
3 үш -8 сегіз -
4 төрт -9 тоғыз -
5 бес -10 он -

он жеті -тоқсан -
жиырма -тоқсан бес -
отыз екі -екі жүз -
елу -бір мың -
қырық -сексен -

Exercise 10. Read aloud.

1-інші орын (place)46-ншы үй (house)
2-інші қабат (floor)217-інші бөлме (room)
3-інші қатар (row)89-ыншы жыл (year)
4-інші терезе (window)1995-інші жыл
5-інші рет (times)10-ыншы аялдама (bus stop)

бірінші - first
соңғы - last
келесі - next

Kazakh Dishes

Meat is the basis for the majority of Kazakh dishes, and it is obligatory to serve meat dishes to guests. The abundance of meat on the table is a sign of a host's generosity. The way Kazakhs prepare meat reflects their heritage. For a nomadic people, the easiest and most economical method of cooking meat is to boil it in huge kettles over open pit fires, and even today preference is always given to boiling meat. Great importance is also placed on the long-term preservation of meat. When livestock is slaughtered a portion of the meat is salted, dried, and sometimes smoked. From horse meat, for example, comes such delicacies as qazi, shujuk, jaya, jal, and qarta.

Among drinks qimiz and shubat are always popular. Qimiz is a lightly sour, astringent drink of fermented mare's milk with a high Vitamin C content. The Kazakh nomads waited impatiently for the warm spring days when the mares begin to produce milk. The milk was poured into special leather bags (torsiq), which are essential to the fermentation process. Today qimiz is produced industrially, but the Kazakhs prefer the qimiz made in the traditional way. The Kazakhs claim that qimiz is a drink not only for merrymaking, but also to increase longevity. Information about the healing properties of qimiz and the ways of preparing it are handed down from generation to generation.

Shubat is fermented camel's milk with a preparation process much like that for qimiz. It is of snow-white color, thicker and fattier than qimiz. Both drinks are said to cure tuberculosis. In addition, shubat is known for its capacity to clear up gastric and intestinal problems.

Always prepared for special guests, the most famous Kazakh dish is besbarmaq (lit.: "five fingers"). This dish is made by boiling mutton, horse meat, or beef in a broth which is later served in large bowls. The meat itself is thinly sliced and accompanied by square noodles and rings of onions. For formal affairs and celebrations besbarmaq is served together with the boiled head of sheep or lamb, which is ritually placed in front of the honored or oldest guest.

On Kazakh Hospitality

Deeply rooted in their nomadic past, Kazakh hospitality differs significantly from that of other Turkic peoples. Not so long ago a traveller unable to reach his destination would enter the nearest yurt and introduce himself as quday qonaqpin, "I am a guest sent by God." The owner of the yurt would invite him to be his guest without even asking who he was.

To honor a guest, Kazakhs would slaughter a sheep. This custom is still practiced in villages whenever a friend or relative has been invited for a visit. In cities, where slaughtering sheep is less convenient, the host buys a sheep's head, has it boiled and then ceremonially places it in front of the honored guest, who occupies the seat of honor (төр) opposite the door. In traditional yurts, as in Kazakh homes in the villages, guests sit on quilts (korpese) around a spread-out tablecloth (dastarxan) on which the food is placed. The floor itself is covered with carpets and cushions (jastiq) are placed for guests to lean on.

The guest is expected to play an active role at a Kazakhstan feast. According to ancient custom, the honored guest cuts choice from the sheep's head and, with eloquent words of well-wishing, he distributes them to the other guests and members of the host family. For example, the guest might cut off an ear and present it to the youngest member of the family, saying "This ear is for you, my son (my daughter), may you always have an ear for the words of your elders." The ears are usually given to the youngest member of the host family. The entire ceremony is usually officiated by the male head of a household. If the father of the honored guest is present, he should politely pass the sheep's head to the eldest among the guests. At the end of the party the honoured guest gives бата (his blessings) to the family.

At a Kazakh dastarxan plenty of meat is served. Necessary dishes are besbarmaq, horsemeat sausage (gazi) and other dishes made from horse meat (qarta, jal, jaya). Although meat is usually boiled, a dish with fried meat, potatoes, onions, and tomatoes, called quirdaq, might also be served. Fermented mare's milk (qimiz), camel's milk (subat), and tea with cream or milk are typical beverages. Traditionally Kazakhs did not drink alcohol or smoke cigarettes, but these habits have been introduced by the Russians. When alcohol is offered, guests usually say toasts.



Culture note:

Kazakh national dishes and celebrations


  1. To identify typical host country foods.
  2. To respond to invitations. To accept or refuse an invitation politely.
  3. To render good wishes, to propose a toast.
тамақ  food
тағам  meal

тамақ ішуto have lunch/meal
алу - алыңызtake, help yourself
жеу - жеңізtake, help yourself
ішу - ішіңізdrink
тою - тойдымI'm full
бесбармақ, ет  boiled meat
қазы, қартаsausage and horse meat
жал; жаяmeat
қуырдақfried meat (with onion & pepper)
палауmeat and carrots mixed with rice
мәнтіmeat wrapped in dough
бауырсақfried dough
қүртsalted, dried cheese
қымызsour mare's milk
шүбатsour camel's milk


- Тамақ алыңыз!
- Рахмет. Өте дәмді.
- Қазы алыңыз! Салат алыңыз!
- Жетеді.

- Шей ішіңіз!
- Мақүл, бір кесе сүтсіз қүйыңыз!
- Торт алыңыз!
- Рахмет, тойдым!

Exercise 1. Read aloud and practice. Pay particular attention to the pronunciation of the vowels and consonants.

қуырдақкөңірдек      шүбатшәй
бауырсақ  бәріөтеотыр
қүйукүйуқүйыңыз  күліңіз

Exercise 2. Read aloud the sentences. Underline the verbs in the Present Proper Tense (Нақ осы шақ).

тамақ ішу
Мен тамақ ішіп отырмын/жатырмын.
шәй ішу
Мен шәй ішіп отырмын/жатырмын.
Мен алма жеп отырмын/жатырмын.
Мен жазып түрмын/отырмын.
Мен оқып түрмын/отырмын.
Мен бара жатырмын.

оқып отырмын- I am reading    бара жатырмын- I'm going
оқып жүрмін- I studyбарып жүрмін- I go

Auxiliary verbs жүрмін, отырмын, жатырмын show actions in progress.

Нақ осы шақ
verb + ып/іп, п   түр
мін, сің, сіз
а, е

Exercise 3. Look at the pictures and answer the questions.
[milk seller] Сүт алып түрмын.
Сүт алып жатырмын.
Тамақ ішіп отырмын.
Тамақ ішіп жатырмын.
[family eating a meal]
[man drinking tea] Шәй ішіп отырмын.
Шәй ішіп жатырмын.
[boy reading a book] Кітап оқып отырмын.
Кітап оқып жатырмын.
Алма алып жатырмын. [fruit seller]

Exercise 4. Complete the following sentences by adding the verbs given below.
verbs: ішіп отыр, тындап отырмын, бара жатыр, жеп отыр, өлшеп жатыр.

[boy listening to radio]  
1 Мен радио ...
[boy walking]
2 Бала мектепке ...  
[meat seller]
3 Сатушы ет ...
[girl drinking tea]
4 Қыз шәй ...
[boy eating chicken]  
5. Джон тауық ...
[woman walking]
6. Рамзия дүкенге ...

Exercise 5. Answer the questions. First give a positive answer, then a negative one.

EXAMPLE- Сізге қүрт үнайды ма?
1)- Иә, маған үнайды.
2)- Жоқ, маған қүрт үнамайды.

Сізге қымыз үнайды ма?
Сізге бесбармақ үнайды ма?
Сізге мәнті үнайды ма?
Сізге қазы үнайды ма?
Сізге палау үнайды ма?
Сізге қүырдақ үнайды ма?
Сізге бауырсақ үнайды ма?

Pay attention to the difference of the verb
үнайды - үнады - Simple Present Tense with the suffix -й after vowel.
үнады - Simple Past Tense

Simple Present TensePast
үнамайды  dislike/don't like    үнамады  didn't like

Exercise 6. Answer the questions using the words in the column.

- Сізге не үнайды?
- Маған ... үнайды.
- Сізге не үнады?
- Маған ... үнады.
- Сізге не үнамайды?
- Маған ... үнамайды.
- Сізге не үнамады?
- Маған ... үнамады.

Exercise 7. Read and translate these sentences. Pay attention to the conjunction "ал" (бірақ) in complex sentences.

Маған қышқыл жемістер үнамайды, ал мына алхоры үнады.
Маған қауындар үнамайды, ал мына қауын үнады.
Маған ет тағамдар үнамайды, ал мәнті үнады.
Маған көкөніс үнайды, ал мына қызылша үнамады.
Маған таңқурай үнайды, бірақ мына таңқцрай үнамады.
Маған қымыз үнайды, бірақ мына қымыз үнамады.

Exercise 8. Read the sentences, then underline the comparative form of the adjective and adverbs. Translate them.

Өтінемін, маған азырақ салыңызшы! Шәйді көбірек қүйыңызшы! Мына қарбыз тәттірек, келіңіз! Мына қазы жүмсағырақ, тағы алыңыз! Ыстығырақшәй бар ма? Ыстығырақ шәй беріңізші! Қайсы алма жүмсағырақ? Қайсы шабдалы дәмділеу? кішірек алма беріңізші!

келу - келіңізcome, come in (invitation)
төрthe place of honor
төрге шығуcome, take the place of honor
мейрам, мерекеholiday
туған күнbirthday
қүтты болсын!congratulations!
бақытты болыңыз!  be happy! (wish you happiness)
сыйлықgift, present
сенбідеon Saturday
боспынI'm free
бос емеспінI'm not free, I'm busy
өқінішке орайI'm sorry...
ас болсын!Good appetite!


- Келіңіз! Төрге шығыңыз!
- Туған күн қүтты болсын! Бақытты болыңыз! Мынау сыйлық сізге.
- Рахмет! Қандай жақсы! Тамақ алыңыз!
- Бәрі өте дәмді!
- Ас болсын!

- Ертең маған қонаққа келіңіз!
- Рахмет! Нешеде?
- Сағат 5-те.
- Мекен-жайыңыз қандай?
- Міне схемасы.
- Мақүл, келемін.

- Мейрамда маған келіңіз!
- Қашан?
- Сенбіде сағат 2-де.
- Өкіңішке орай, бос емеспін. Рахмет.

- Кешіріңіз, өкінішке орай маған кету керек. Сізге көп рахмет! Тағам өте дәмді.
- Рахмет! Уақыт болса келіңіз!
- Сау болыңыз!
- Сау болыңыз!

Exercise 9. Pronounce the following words and word combinations out loud.

төр, төрге шығу - төрге шығыңыз; туған күн; мейрам; қүтты болсын - қүттықтаймын; бақыт, бақытты болыңыз - бақыт тілеймін; мекен-жай, мекен-жайыңыз - мекен-жайымыз; денсаулық; халық, халықаралық; әйел, әйелдер; халықаралық әйелдер күні; Бірінші май, жана жыл, наурыз.

1-қантарЖана жыл
8-наурызХалықаралық әйелдер күні
22-наурыз  Наурыз
1-мамырХалықаралық енбекшілер күні
9-мамырЖеніс күні
25-қазанРеспублика күні

Туған күнқүтты болсын!
Wishes Toasts
Бақытты бол(ыңыз)!
Бақыт тілеймін!
Зор денсаулық
Мол табыстілеймін
үзақ өмір

Дастархан мол болсын,
Уайым-қайғы жоқ болсын!

Exercise 10. Read aloud and compare the following sentences. Pay particular attention to the adjectives. Translate them into English.

EXAMPLE:  A very good doctor  The doctor is very good
Жақсы дәрігерДәрігер жақсы
Жақсы қымызҚымыз жақсы
Дәмді таңқурай  Таңқурай дәмді
Тәтті шабдалыШабдалы тәтті
Қызыл қарбызҚарбыз қызыл

Give compliments to the hosts:

Бәрі   жақсы / дәмді
Сізге жарасады! - You look nice (lit. it suits you).

More emotionally
қандай жақсы!
қандай тамаша!

Exercise 11. Change the following expressions by adding the word "өте" (very).

Дәмді бесбармақбесбармақ өте дәмді
A. Жақсы мәнті
Жүмсақ қазы
Тәтті алма
Дәмді палау
B. әдемі гүлдер
Жақсы сыйлық
Жақсы тілек (wish)  

Exercise 12. Read the following sentences looking at the pictures. Guess the meaning of the word "Бос" - "Бос емес" (negative form).

Бос - free, empty, vacantБос емес - not free
[empty chair]
Бос орындық
[person sitting in chair]
Орындық бос емес
[man lounging]
[қолы] бос адам
[man driving tractor]
Адам бос емес
[empty classroom]
Бос класс
[full classroom]
Класс бос емес

Exercise 13. Read and translate the following. Find and underline the personal endings.

Мен боспын  - Мен бос емеспін
Сен боссың- Сен бос емессің
Сіз боссыз- Сіз бос емессіз
Ол бос- Ол бос емес
Сьюзен бос- Сьюзен бос емес

Exercise 14. Answer the question affirmatively and negatively. Add the personal ending where it is necessary.

Кім бос?

Ертең мен бос..., әкем бос ...
Кешке дәрігер бос..., мен бос ...
Қазір шешем бос ..., інім бос ...
Сіз бос ..., мен бос ...

Exercise 15. Answer the invitation affirmatively and negatively. Make up sentences!

Ертең маған келіңіз.
А.Рахмет, келемін.
В.Қешіріңіз, ертең бос емеспін.

Бүгінбіздің үйге келіңіз!
Сенбідеменің үйіме келіңіз!
Мейрамдатеатрға келіңіз!
Кешкемаған келіңіз!
Сағат 5-теКарлдың туған қүніне келіңіз!
Жүмыстан кейін  
Түске дейін

In Kazakh as in English time and tense are indicated

  1. by adverbial words: бүгін - today, ертең - tomorrow, сосын - then, қазір - now, кейін - after, etc.
  2. by the Nouns and the Numerals in Locative case with endings -да, -де, -та, -те
  3. by the Noun in Ablative case -дан, -ден, -тан, -тен and with Postposition
  4. by the Noun in Dative case -ға, -ге, -қа, -ке with Postposition "дейін"
Қашан? - When?
БүгінТаңертең  Дүйсенбіде  ТүстенТүске
Ертең  Кешкемамырдажүмыстан  кейін  жүмысқа  дейін
қүндесағат 4-тесенбіденсенбіге

Exercise 16. Translate and answer the questions.

Сіз Америкадан қашан келдіңіз?
Сіз жүмысқа қашан барасыз?
Сіз түскі тамақты қашан ішесіз?
Сіз қонаққа қашан барасыз?
Сіз дүкенге қашан барасыз?
Сіз жүмыстан қашан келдіңіз?
Досыңыз үйге қашан барады?

Exercise 17. Make up short dialogues based on the following situations.

You are invited
by your friend
a) Respond to an
invitation. Set the time
b) Refuse, state the
reason for being busy
You are at the wedding party
of your new friend.
Express your wishes
You've come to your
host family with
What will you say?
You are the guest
a) Express your gratitude
to the host family.
b) Say the compliments.
c) You have to leave earlier,
what will you say?


1. "Таз тараңғанша, той тарқайды"."While the grass grows the horse starves".
2. "Арақ ішкен - азар, Қарта ойнаған тозар""Cards are the devil's books"
3. "Еңбеқ етсең ерінбей, Тояды қарның тіленбей"  "Nothing seek, nothing find"


Almaty, the largest city and capital of Kazakhstan, is located 750 to 1100 meters above sea level in the foothills of the Alatau mountains in southeastern Kazakhstan. The city and its environs have a Continental climate, with temperatures varying greatly throughout the year. The summer season lasts from May to September with an average temperature of 22C in July. The winters are cold with an average of -8C in January. Almaty receives almost the same amount of rain as Moscow.

The city has airline connections to all major cities in the former Soviet Union. A recently established Kazakh airline and a Turkish airline now provide service between Almaty and Istanbul. Other direct connections with Western European cities will soon be in place. A railroad now connects Almaty with Urimchi, the capital of Xinjiang, People's Republic of China. This railroad will eventually extend to Turkey and Europe through the use of already existing lines and the laying of new tracks.

Surrounded on three sides by snow-capped mountains, Almaty has a strikingly beautiful natural setting. The city layout and the architecture of its museums, hotels, and government buildings are quite impressive. Tree- lined avenues lead to parks or squares with fountains set within bright flower beds. But like other urban centers in the former Soviet Union, Almaty suffers from pollution which is particularly severe during the winter. The capital city has numerous industrial plants pouring large amounts of pollutants into the air. During the 1970s one could still enjoy the beautiful panorama of Almaty from the top of Kok Tobe ("green hill"), located at the outskirts of the city. For many years now the view has been marred by polluted air which has made the nearby majestic mountains invisible. Pollution and other related problems have also affected the quality of the famous Almaty apples which gave the city its name: Almaty "city of apples". Once widely available, this large and flavorful fruit has become rare and expensive.

In 1992 there have been a number of significant changes in Almaty. Streets, places, and buildings, which with a few exceptions had Russian names like Lenin Square or Dzerzhinsky Street, have all been re-christened with Kazakh names. Streets with the names of Russian/Socialist "celebrities" are being renamed honoring outstanding Kazakhs who served the Kazakh people. Similar changes are now taking place throughout the Republic of Kazakhstan as historical Kazakh names of regions and towns are revived.


In the Town

Culture note:



  1. To ask for and give the location of buildings
  2. To ask for and give the directions to a place
  3. To ask and give information at the bus/train station and airport

Қала - Town
[picture of city]
Мынау - қала
[picture of street]
Бүл - көше
Бүл - ескерткіш
[Kazakhstan Hotel]
Бүл - қонақ үй
[President's house]
Бүл - алаң
[picture of ??]
Бүл - сарай
[Медеу ski resort]
Мынау - Медеу


- Мынау Алматы ма?
- Иә, бүл Алматы.
- Алматы үлкен қала ма?
- Иә, Алматы үлкен қала.

- Сіз қайдансыз?
- Мен Тусоннанмын.
- Тусон үлкен қала ма?
- Жоқ, Тусон үлкен қала емес.

[picture of car]
Мынау - машина
Мынау - троллейбус
Мынау - автобус
[street with traffic]
Көшеде машиналар жүреді
Мынау - трамвай

Answer the question:

тағы не жүреді?
Тағы не? - What else?

[map of Kazakhstan] Алматы -
Алматы -


Exercise 1. Match the CIS country with its capital.

Ташкент  Ресей
Тбилиси  Қырғызстан

Exercise 2. Look at the words in the box. Check the meaning of the following words in your dictionary. Which words are associated with the town? Put them into alphabetical order.

Қала, астана, машина, троллейбус, парк, цирк, музей, театр, кинотеатр, стадион, әдемі, институт, жүру, метро, өте, көше, қонақ үй, дүкен, ескерткіш

Exercise 3. Read aloud the text.


Алматы - Қазақстан Республикасынық астанасы. Ол - өте әдемі және үлкен қала. Қалада көп көше бар. Көшелерде машиналар, автобустар, троллейбустар, трамвайлар жүреді. Метро Алматыда жоқ.

Алматыда қонақ үйлер, театрлар, қинотеатрлар, музейлер, дүкендер өте көп. Кітапханалар, институттар, стадиондар бар. Бізге Алматы үнайды.

Answer the questions.

  1. Алматы ненің астанасы?
  2. Алматы қандай қала?
  3. Көшелерде не жүреді?
  4. Алматыда не көп?
  5. Алматыда кітапханалар, институттар, стадиондар бар ма?
  6. Сізге Алматы үнайды ма?


Exercise 4. Ask your partner about the town or the capital of the country they are from. Write down the answers in Kazakh.

  1. Сіз қайдансыз?
  2. Ол қандай қала?
  3. Онда не бар?
  4. АҚШ-тың астанасы қай қала?
  5. Вашингтон үлкен қала ма?
  6. Вашингтонда метро бар ма?
  7. Көшелерде трамвайлар, троллейбустар жүре ме?
  8. Кинотеатрлар, музейлер көп бе?
  9. Сізге АҚШ-тың астанасы үнай ма?

Exercise 5. Tell the group about your home town.

Көшелер - Streets

Study the map and remember the streets shown there.




Сәтпаев көшесі С

Авай даңғылы
Қүрманғазы көшесі
Шевченко көшесі
Жамбыл көшесі
Қабанбай Батыр көшесі

The nouns "көше" and "даңғыл" "avenue" are placed after the name of the street and the possessive suffix of the 3rd person singular +сы/сі, +ы is added.

көшекөшесіСейфуллин көшесі
даңғыл  даңғылы  Абай даңғылы

Exercise 6. Read the dialogue aloud.

- Мынау Жамбыл көшесі ме?
- Жоқ.
- Бүл қай (қандай) көше?
- Бүл Қүрманғазы көшесі.

Exercise 7. Name the streets you know in Almaty and in your home town.

- Қайда?
- Қай жерде?  - Қай көшеде?
- Алматыда?- Сейфуллин көшесінде

Exercise 8. Read the dialogues. Translate them.

  1. - Менің үйім Желтоқсан көшесінде.
    - Сіздің үйіңіз қай көшеде?
    - Менің үйім Жібек жолы көшесінде.

  2. - Апай, айтыңызшы, Абай ескерткіші қай жерде?
    - Абай ескерткіші Ленин даңғылында.
    - Ленин даңғылы алыс па?
    - Жоқ, алыс емес, жақын.
    - Рахмет.

алыс- far
жақын- close, near

Exercise 9. Ask about the location of the following:

Example: парк. Парк қай көшеде?   or   Парк қай жерде?

Орталық дүкен, стадион, цирк, қазақ драма театры, кітапхана, базар, орыс драма театры, "Отрар" қонақ үйі, "Қазақстан" кинотеатры, "Алматы" қонақ үйі.

Exercise 10. Write your questions and write the answers consulting the following schemes:

Example: - Парк қай жерде?     - Парк Гоголь көшесінде.
ПАРК  Гоголь көшесі

  1. үлттық
    Абай даңғылы
    орыс драма театры қазақ драма театры

  2. опера театры
    Қабанбай Батыр көшесі
    "Алматы" қонақ үйі

  3. парк
    Гоголь көшесі
    "Отрар" қонақ үйі

  4. Жібек жолы көшесі
    Көк базар"Заңғар" орталық дүкені

  5. Сейфуллин көшесі
    "Қазақстан" кинотеатрыБейбітшілік тобы

Exercise 11. Write what buildings are on the streets:

Абай даңғылында не бар?
Қабанбай Батыр көшесінде не бар?
Гоголь көшесінде не бар?
Жібек жолы көшесінде не бар?
Сейфуллин көшесінде не бар?

Exercise 12. Practice saying the phrases:

[picture of intersection]

Сәтпаев көшесі мен Сейфуллин көшесінің бүрышы
Гоголь көшесі мен Желтоқсан көшесінің бүрышы
Төле-би көшесі мен Панфилов көшесінің бүрышы
Абылай-Хан даңғылы мен Жамбыл көшесінің бүрышы

Exercise 13. Answer the following questions.

  1. "Заңғар" дүкені қай бүрышта?/қайда? (Жібек жолы көшесі, Абылай-Хан даңғылы).
  2. "Қазақстан" қонақ үйі қай бүрышта?/қайда? (Абай даңғылы, Ленин даңғылы).
  3. "Бейбітшілік тобы" қай бүрышта?/қайда? (Шевченко көшесі, Сейфуллин көшесі).
  4. Көк базар қай бүрышта?/қайда? (Жібек жолы көшесі, Пушкин көшесі).

Location of Buildings

[building with athletic field]
үй мектептің артында
үй мектептін жанында
[2 buildings]
үй дүкеннің қарсысында
[building with cars parked in front]
машина қонақ үйдің алдында

Kazakh uses postpositions; it has no prepositions. The postpositions govern certain cases. The postpositions, which follow the noun in the Genitive case, are

жанындаnext to, beside
қасында" "
алдыңдаin front of
ортасындаin the middle of
орталығында  in the center of

[cat under table]
үстелдің астында
[lamp on table]
үстелдің үстінде

Exercise 14. Form possible phrases and translate them.

Exercise 15. Guess if the following statements are true about Almaty or ask your teacher if they are true, adding the question particle "ма".

Қазақ драма театры цирктің қарсысында.
"Түркістан" қонақ үйі базардың қасында.
Өнер бузейі (Art Museum) цирктін артында.
Неке сарайы (The Wedding Palace) қазақ драма театрының қасында.
Стадион цирктің жанында.
Абай ескерткіші "Арман" кинотеатрының алдында.
"Отырар" қонақ үйі Панфилов паркінің қарсысында.

Exercise 16. Draw a map of the vicinity of the house you live in or of the school (institute) you go to.

Exercise 17. Make up questions. Ask the students in the group to answer them, consulting the map they have drawn.
бар ма?

Exercise 18. Complete the sentences.

Мен ... мын. Ол қала .... Менің үйім ... көшесінде. Үйдің касында ... бар. Қаланың орталығында ... көп. ... қала үнайды.

Exercise 19. Describe the form, say the location things, using үстінле, астында, ортасында, жанында, белменің бүрышында.

Жол сүрау - Asking the way
Бағыт алу - Directions

[two women conversing] Базарға қалай баруға болады? [two men conversing]

[pointing straight ahead]
Тура барыңыз

[climbing up stairs]
Жоғары барыңыз

[going down stairs]
Төмең жүріңіз

[picture of two intersections]

[picture of several storefronts]
Солға бүрылыңыз Оңға бүрылыңыз Дүкен оң жақта Театр сол жақта


Қалай баруға болады?    How to get ....

Exercise 20. Read and translate the sentences.

Үлттық кітапханаға қалай баруға болады?
Базарға қалай баруға болады?
Қазақ драма театрына қалай баруға болады?
Республика алаңына қалай баруға болады?
Спорт сарайына қалай баруға болады?
Медеуге қалай баруға болады?

алаңsquare    тураstraight
сарайpalaceжоғары  up, upwards
Медеу  төменdown

Exercise 21. Ask how to get to some places, adding the Dative ending to the noun.

Орталық стадион...    
қалай баруға болады?

Exercise 22. Read the dialogues. Show the places mentioned in them on the map of Almaty. Act out the dialogues.

  1. - Кешіріңіз, мынау қай көше?
    - Бүл - Жібек жолы көшесі.
    - Орталық дүкенге қалай баруға болады?
    - Осы көшемен тура барыңыз. Оң жақта орталық дүкенді көресіз.
    - Рахмет.

  2. - Айтыңызшы, біз қай жерде түрмыз?
    - Қабанбай Батыр көшесі мен Абылай-Хан даңғылының бүрышында.
    - Орталық дүкенге қалай баруға болады?
    - Абылай-Хан даңғылымен төмен барыңыз. Төртіншн көшеде орталық дүкенді көресіз.
    - Үлттық кітапхана қайда?
    - Абылай-Хан даңғылымен жоғары барыңыз. Үлттық кітапхана Абай көшесінде.

In phrases осы көшемен, Абылай-Хан даңғылымен - the noun is used in the Instrumental (Көмектес септік) case. It takes the ending
+мен, if the stem ends in a vowel or -р, л, й, м, н, ң;
+бен, if the stem ends in a voiced consonant;
+пен, if the stem ends in a voiceless consonant or б, в, г, д.

Exercise 23.

Student A: Think of a place near your school. Give your partner directions, but don't say where you are.
Student B: Listen to the directions. Where are you?

Transportation in Kazakhstan

Nearly everyone in Kazakhstan uses public transportation, although there are still many villages (aul) not connected by bus routes. Even the few who own cars often use buses because of the lack of fuel or spare parts.

Almaty has no subway service, though one is under construction. The capital city has buses, trolleys, trams, and taxis. Eleven-seat minibuses are also occasionally available on the streets. Ticket prices for all types of public transportation have risen drastically in the past year. Because of the high prices not everyone is able to take taxis. Thrifty city residents buy universal monthly tickets for the buses, trolleys and trams.

Almaty has over 200 bus lines, more than 20 trolley lines and over 10 tram lines. They serve major sections of the city, as well as the surrounding area. Buses also connect towns in rural areas, but because of the vast territory of Kazakhstan, most people prefer to use trains or planes, which have also become fairly expensive. Buses, trolleys, and trams are usually crowded, with little space to stand or breathe.

Though expensive, taxi cabs are convenient at night when other transportation lines are shut down which nowadays may be as early as 10:00pm. When ordering a taxi by telephone, it is best to call ahead of time, since it may take several hours before it arrives. It is also possible to stop a passing taxi on the street. The fare should be agreed upon before the trip begins. Realizing that a Volunteer is a foreigner, a taxi driver will try to negotiate a fare in hard currency. Do not be surprised if the taxi driver stops along the way until he has a cab full of other passengers; he will not feel it necessary to ask your permission.

Бүл - аялдама   At a Bus Stop       Автобуста  In a Bus

Автобус келе жатыр.
Кісілер автобусты күтіп түр.

Келе жатыр, күтіп түр- the words are in the present proper tense (Нақ осы шақ)
[fare collector on bus] - Айтыңызшы, келесі қандай аялдама?
- Келесі аялдама - орталық стадион.
- Рахмет.

[tram stop]
Трамвайға отырып жатыр.

Exercise 24. Read the dialogue. Translate it.

- Келесі аялдамадан шығасыз ба?
- Жоқ.
- Өтуге бола ма?
- Өтіңіз.

Аялдама     At a Bus Stop

[two children at bus stop]
Базарға дейін не барады?

дейін     up to, till
The postpositions дейін, шейін follow the nouns in the Dative case.

Exercise 25. Read the dialogue.

- Базарға дейін не барады?
- 66-шы автоиус, 19-шы троллейбус.
- Базарға дейін неше аялдама бар?
- Төрт.
- Қандай аялдамада түсемін?
- Панфияов паркі аялдамасынан түсесіз.
- Рахмет!

Exercise 26. Change the dialogue, using the phrases from:


Exercise 27.

You have just arrived in Almaty for the first time. You meet someone who seems friendly, so you ask for information about the city, hotels, shops, and the way there.

Exercise 28.

You live in Almaty and know it quite well. You meet a foreigner who seems to have problems.

Теміржол вокзалы     The Railway Station
Аэропорт     The Airport

Анықтама бюросы
[information desk]
Паылодар8.30 - 10.15
Көкшетау9.50 - 11.20
Қарағанды6.15 - 7.15
Ақмола17.40 - 19.00
Жүру кестесі
Билет кассасы
[ticket window]
[woman catching train][jet above clouds]
үшақ (самолет)
Пойыз келе жатыр
[train platform]
[people waving]
Жолыңыз болсын!

Exercise 29. Look at the pictures and say what belongs to the railway station and what to the airport, or to both.

Exercise 30. Read the dialogue and translate it.

- Алматыдан Жамбылға дейін неше шақырым?
- 500 шақырым.
- Жамбылға немен баруға болады?
- Самолетпен, пойызбен немесе автобуспен?
- Пойыз неше сағат жүреді?
- 10 сағат.
- Самолет қанша уакыт үшады?
- 1 сағат.
- Маған самолетке билет алу керек. Билет кассасы қайда?
- Гоголь көшесі мен Желтоқсан көшесінің бүрышында.

шақырымkilometer    билетticket
үшуto fly

Exercise 31. Ask the teacher how you can get to other cities.

Немен баруға болады?

Add the names of other cities which you know.

Exercise 32. Ask the teacher how much time it takes someone to get there by train, by plane.

Қарағандыға    пойыз  қанша уақыт    жүреді?
Өскеменге  самолет    неше сағат  үшады?

Exercise 33. Tell the group what information you have got.

At the Inquiry Office
Анықтама бюросында

Exercise 34. Read and translate the dialogue.

- Айтыңызшы, Жамбылға самолеттер қай күндері үшады?
- Күнде үшады.
- Ертеңге билет бар ма?
- Иә, бар.
- Самолет сағат нешеде үшады?
- Сағат онда.
- Жамбылға қашан келеді (қонады)?
- Сағат он бірде.
- Рахмет.

күндеevery day

The numeral indicating the appointed time of some action is used in the Locative case, as сағат он+да

Exercise 35. Form questions, add words denoting other days of the week.

Бесінші тамызға
Тамыздың бесіне
билет бар ма?

Exercise 36. Match the words of the columns:

Сағат нешеде пойыз

Exercise 37. Answer the questions, translating the following phrases.

Example: at eight o'clock - сағат сегізге; at 12:30 - он екі жарымда

at 7 o'clock, at 11 o'clock, at 5 o'clock, at half past two, at 1 o'clock, at 9 o'clock, at 8 o'clock

Билет кассасында     At the Booking Office

Exercise 38. Read the dialogue and translate it.

- Маған Шымкентке дейін бір билет беріңізші.
- Қай күнге?
- Бүгінге.
- Қайту билетін аласыз ба?
- Иә, Билет қанша түрады?
- 2500 (екі мың бес жүз) теңге.
- Паспортыңыз бар ма?
- Иә.
- Билетіңізді алыңыз. Жолыңыз болсын!
- Рахмет.

қайту билетіreturn ticket
қай күнгеfor what day
Жолыңыз болсын!    Happy journey!

Exercise 39. Ask and answer the questions.

дейін билет қанша түрады? - 3200 теңге
- 2800 теңге
- 600 доллар
- 4000 теңге
- 5300 теңге

Exercise 40. Choose the right word to complete the sentences.

  1. Мәскеуге __________ барасіз ба?
  2. Мәскеуге пойыз жүреді және самолет үшады.
  3. Анықтама ___________ біліңіз.
  4. _______ билет жоқ.
  5. Маған __________ жейін билет керек.
  6. Келесі __________ қайтар билет беріңізші.
  7. Поез ертең сағат __________ келеді.
  8. Біз __________ тақсимен барамыз.
  9. _________ ресторан бар ма?
  10. Арқалыққа ________ поез екі еүн жүреді.
(Алматыдан, аэропортқа, самолетпен, бюросынан, қостанайға, он екіде, вокзалда, дүйсенбіге, ертеңге, дейін)

Таксиге отыру     Taking a Taxi

такси [taxi driver and rider]
- Менің стадионға баруым керек.
- Отырыңыз.
- Қанша түрады?
- 100 теңге.
- Өте көп, 80 теңге.
- Мақүл.

баруым керекI must go
бардымthe verbal noun бару takes the possessive personal ending
баруың керекyou must go
баруымыз керек  we must go

Exercise 41. Answer the question:

- Сіздің қайда баруыңыз керек?  - Where must you go?
Менің дүкенге
баруым керек?

Exercise 42. Read and translate the sentences. Pay attention to the endings of the verbal nouns.

Сенің мектепке баруың керек. Оның нан алуы керек. Біздің тамақ ішіуіміз керек. Менің жүмыс істеуім керек. Мына кітапты мүғалімге беруіңіз керек. Сағат алтыда стадионға баруыңыз керек. Ертең досыммен кездесуім керек. Келесі аптада Қарағандыға баруыңыз керек. Бір аптадан кейін қайтуыңыз керек.

Exercise 43. You are to go to another town. Find out how you can get there, the time of departure, and how long it will take you to get there.

Exercise 44. You've just arrived in Almaty. Find out where a hotel is, and how you can get there. You choose to take a taxi.

қалаtown, cityкөшеstreet
ескерткішmonumentқонақ үйhotel
автобусbusтағыдаwhat else
алаңsquareда, ... даand, and
алысfarжақынclose, near
жанында, қасында  next, besideалдындаin front of
артындаbehindортасындаin the middle of
орталығындаin the center of    үстіндеon
аялдама(bus) stopтемір жолrailway
жолway, roadвокзалstation
аэропортairportанықтамаinquiry office
билетticketкассаbooking office
Жолыңыз болсын!  Happy journey!    шақырымkilometer
тамызAugustқайту билеті  return ticket
күтуwaitшығуget out
өтуpassтүсуdescent, get off
үшуflyқайтуto return
баруgoжаяу жүруwalk
жүруgoқайтып келуreturn
тақси алуtake a taxi
(автобусқа, пойызға) отыру, мінуget on a bus

Communications in Kazakhstan: The Telephone

In Kazakhstan, as in the other Soviet republics, few people have a telephone in their homes. Many have waited for years to have a telephone installed, even those who are privileged (e.g., war veterans, invalids, and retirees). The telephone lines throughout Kazakhstan are outdated and in disrepair, and as a result, local connections are of very poor quality. Many urban dwellers share party lines with neighbors. The situation is not likely to improve in the near future, though telephone companies from countries such as Turkey, Singapore, and South Korea have expressed an interest in installing an efficient telephone network in Kazakhstan.

Public telephone booths on the street are often broken, for they are a favorite target of vandals. One cannot make long-distance calls from public telephone booths on the street. People in villages (aul) must go to the "trunk-calling" offices - sometimes dozens of kilometers away - in order to make telephone calls to neighboring villages.

In towns, long-distance calls can be made on a home telephone by dialing 8 + area code + the party's number. All international long-distance calls are operator-assisted. Dialing 07 to reach the international operator, the caller requests an international line, giving the number to be called. The operator then calls back when the connection has been made, which may be several hours later or not at all. Long-distance calls are expensive, and the prices are rising steadily.


Post Office


  1. To make a phone call to the international telephone exchange
  2. To converse with one's friend/colleague over the telephone or to leave a message
  3. To send/to get a mail or parcel, and buy stamps at the post office


The Optative Mood
after voiced
sonorant consonants  
after voiceless
Affixes  -ны

question  Кімді?

байланысcommunicationжүйеstation, exchange
соғуto call, to phoneқос, қосыңызшыto contact
күт, күтіңізto waitүй телефоныhome phone
жүмыс телефоныwork phone
каларалық телефон байланысыtrunk exchange
сөйлеп түрған кім?Who's speaking?
нөмір бос емесLine is busy
көшедегі телефон-автоматpublic phone, call-box
телефон анықтамасыtelephone directory
риза болуto be satisfied
ризамынI'm satisfied
жедел телеграммаexpress/urgent telegram
қабылдауto accept
хат алысу/жазысуto correspond
жіберу, салуto drop, to send, to post
толтыруto fill in, to fill up
сатып алғым
телефон соққым
келеді I would like to drop
to send
to speak
to buy
to phone


  1. - Кешіріңіз, маған орталық поштаны көрсетіп жіберіңізші?
    - Абылай-Хан жаңғылымен төмен жүріңіз. Жібек жолында
    солға бүрылсаңыз Орталық "Заңғар" дүкенінен алыс емес.
    - Рахмет.

  2. - Конверт (хат қалта) қайда сатылады?
    - Ана белімде.
    - Көп рахмет.

  3. - Сізден конверт, марка сатып алуға бола ма?
    - Сіз хатты қайда жібересіз/саласыз?
    - Америкаға.
    - Міне, 12 теңгелік марка алыңыз.

  4. - Маған жедел телеграмма салуға бола ма? Бір сөз қанша түрады?
    - Бір сөз 30 теңге түрады. Алдымен мына бланкіні толтырыңыз.
    - Рахмет.

THE OPTATIVE MOOD (Қалау рай) in Kazakh expresses wish, suggestion, supposition with the help of the infinitive form of verb + possessive endings and model verbs:
керек - need, ought, should   кажет - must, мүмкін - may.

  1. Балу+ым
  2. бару+ың
  3. бару+ы

  1. Бару+ымыз
  2. барулар+ың
  3. бару+лары

Exercise 1. Read and translate the following sentences:

  1. Мен поштаға баруым керек.
  2. Сенің хат жазуың керек.
  3. Трейси телефон соғуы мүмкін.
  4. Біздің сабақ оқуымыз қажет.
  5. Сіздердің қазақша үйренулеріңіз қажет.
  6. Олардың үйге келуі мүмкін.

Exercise 2. Make up your own sentences:

Менкелу+ім, +ым
Сеніңбару+ің, +ыңкерек
Сіздіңайту+іңіз, +ыңызқажет
Ол, оныңжазу+іміз, +ымыз  мүмкін
Біздіңқайту+і, +ы
Сендердің  телефон соғу  +леріңіз

Exercise 3. Add the possessive endings to the verbs:

  1. Эмилидің бүл кітапты аудару ... мүмкін.
  2. Сенің поштаға бару ... керек.
  3. Мерианның хат жазу ... қажет.
  4. Сендердің сабақты оқу ... керек.
  5. Жонныың телефон соғу ... мүмкін.
  6. Біздің Америкаға қайту ... мүмкін.
  7. Сіздің марка сатып алу ... керек.
  8. Мен посыланы өлшеу ... керек.
  9. Біздің қазақша сөйлеу ... қажет.
  10. Карлдың қонаққа келу ... мүмкін.

Exercise 4. Find the noun in the Accusative case. Put the question Кімді? Нені?

  1. Мен Айжанды шақыруым керек.
  2. Асан менің кітабімді өкелуі керек.
  3. Майра мүзыканы тындады.
  4. Дэниел компыотерді жөндеуі керек.
  5. Питер посылканы салуы керек.
  6. Алма Денисті қонаққа шақыруы мүмкін.
  7. Арман қонақтарды суретке түсірді.
  8. Біз концертті көрдік.
  9. Олар көп хат алды.
  10. Біз базарды араладық.

  1. - Саламатсыз ба?
    - Иә, тындап түрмын. Айтыңыз.
    - Америкаға телефон соғуға бола ма?
    - Болады. Меке-жайыңызды айтыңыз.
    - Арлингтон Қаласы, код ___, телефон нөмірі 6176347243 Сильвия Вагнерді шақырыңыз.
    - Күтіңіз.
    - Рахмет.

  2. - Әллөу! Саламатсыз ба? Орталық байланыс бөлімі ме?
    - Иә, тындап түрмын.
    - Америкаға телефон соғуға бола ма?
    - Кешіріңіз, бүгін байланыс жоқ. Ертең телефон соғыңыз.
    - Рахмет. Сау болыңыз.
    - Сау болыңыз!

  3. - Әлло! Саламатсыз ба? Мені Алматымен қосыңызшы, телефон нөмірі 69 29 85. Мүмкін болса, төзірек өтінемін.
    - Жәрәйді, күтіңіз.
    - Рахмет.

  4. - Әллоу! Саламатсыз ба? Америкаға телефон соғуға бола ма?
    - Иә, айтыңыз.
    - Мен Техас штаты Остин қаласымен ертең сағат 10-да сөйлесуге бола ма?
    - Әрине, мекен-жайыңызды, атыңызды айтыңыз.
    - Ерик Уайт, Телефон нөмірім 21 63 78. Рахмет. Сау болыңыз!

поштаpost, post office
жедел хатregistered mail/letter
бандерольprinted matter, parcel
посылка, сәлемдеме  parcel

Exercise 5. Add the Accusative case endings to the nouns:

  1. Сен кітап ... оқы.
  2. Мен есік ... жаптым.
  3. Сіз газет ... алыңыз.
  4. Ол терезе ... ашуы керек.
  5. Біз балалар ... жақсы көреміз.
  6. Сіз алма ... базардан алыңыз.
  7. Мен нан ... сатып алуым керек.
  8. Ол марка ... жапсыруы керек.
  9. Патрик ақша ... банке сақтауы қажет.
  10. Райымбек машина ... жөндеуі керек. (to repair, fix)

Exercise 6. Learn and act out the dialogues:

  1. - Әллоу! Саламатсыз ба? Түрсынды шақырыңызші. Бүл Кевин.
    - Мақүл, қазір, күте түрыңыз.

  2. - Әллөу! Сәлем, Түрсын!
    - Саламасың ба, Кевин? Қалың қалай?
    - Өте жақсы, өзін ше?
    - Жақсы. Кевин, кетең сағат 9-да жиналыс болады, кел!
    - Жақсы, Рахмет, келемін. Сау бол.
    - Сау бол!

  3. - Әллоу. Бүл Майк. Лораны телефонға шақырыңызшы.
    - Кешіріңіз, Лора жиналыста отыр. Не айтасыз (не тапсырасыз)? Жиралыс 20 минуттан соң бітеді.
    - Онда Лораға айтыңыз, маған телефон соқсын, мен күтемін.
    - Сау болыңыз.

Exercise 7. Translate the sentences. Make up dialogues using the following sentences.

  1. Менің атым Жош.
  2. Трейсимен кездесу керек.
  3. Мен телефон соғамын.
  4. Өкінішке орай, Трейси Үндістанға кетті.
  5. Бүгін Ерик жоқ.
  6. Мишель қазір жмналыста отыр.
  7. Хатшыға айтып/тапсырып кетіңіз.
  8. Осында хат жазып кетіңіз.
  9. Мен хат қалдыруыма бола ма?
  10. Ертең телефон соқсын.
  11. Кешке телефон соқсын.
  12. Біздің үйге қонаққа келсін.
  13. Ертең коцертке билет алдым.
  14. Сізге көп рахмет.
  15. Сау болыңыз. Сәлем айтыңыз. (tell my Hello to ...)

  1. - Мен посылка салуым керек.
    - Қайда?
    - Америкаға. Қанша төлеуім керек?
    - Ішінде не бар? Қазір өлшейін.
    - Кітап пен сувенирлер.
    - Мына бланкіні толтырыңыз 200 теңге төлеңіз.
    - Рахмет!

  2. - Әлло! Бүл Эллен Жоумен. Маған Мүрат Орайхановичті шақырыңызшы.
    - Ол кісі қазір лекцияда. 15 Минуттан кейін тағы хабарласыңыз.
    - Жақсы, рахмет!

  3. - Әллоу. Профессор Амангелді Тілеубаевич бар ма?
    - Тындап түрмын.
    - Саламатсыз ба, профессор! Бүл Терри Уильям. Сізбен көздесүге бола ма?
    - Қашан келмексіз?
    - Мүмкін болса, ертең, түске дейін.
    - Мақүл. Ертең он бірде келіңіз.
    - Рахмет! Келемін.
    - Сау болыңыз! Кездескенше! (See you later)

Exercise 8. Read aloud and translate the following words. Underline the suffixes of the Future Intentional Tense.

  1. кездеспекпіз
  2. жазбақсың
  3. келмек
  4. демалмақпын
  5. сөйлеспексіз
  1. қайтпақсындар
  2. өлщемек
  3. айырбастамақ
  4. бармақпыз

Exercise 9. Make up sentences with the following words. Match them with the verbs of Exercise 8.

Example: Біз кездеспекпіз.

Досым, мен, сен, сіз, ол, дәрігер, мүғалім, сіздер, сендер.

Exercise 10. Read and translate into Kazakh:

  1. She intends to help.
  2. He intends to have a rest.
  3. We intend to work.
  4. I intend to read.
  5. They intend to write.

Current Economic Situation in Kazakhstan

In September 1991 the parliament of Kazakhstan issued a law on the privatization of state property, which aims to return to the people at least part of the wealth produced by them. The law is being implemented step by step. First, small enterprises of trade, communical services, transport, construction, and agriculture are being transferred to private ownership. After sufficient experience in the mechanics of the market economy has been gained, Kazakhstan will then privatize its larger industrial and trade complexes.

The transfer of state property into the hands of the people is being carried out through a system of coupons. Based on their work record and other factors, individual citizens receive an amount of coupons which can be used to purchase state-owned small businesses at auctions. Larger state enterprises will be privatized through leasing and the establishment of joint stock companies.

Of great significance is the transfer of ownership in housing. For every citizen of the Republic a certain number of housing coupons are being deposited into special bank accounts. An assigned number of coupons will be sufficient to transfer ownership of apartments to their present tenants. Home ownership will be a major test for the implementation of a market economy in Kazakhstan.

Not every reform measure has been popular with all citizens in Kazakhstan, but there is no thought of going back to the old, centralized economy. Most people understand that in the long run a stable economy can only be achieved through private ownership.

Now every citizen is responsible for his/her own welfare and living standards. The state encourages competition and the full realization of the rights of individuals. Tax reforms, including tax inspection services, are being implemented, and monopolistic activities are being curbed. Unlike other republics of the former Soviet Union, Kazakhstan is not requesting aid in the form of capital and food from foregin countries. It considers such assistance both immoral and ineffective. Rather, Kazakhstan invites constructive and mutually beneficial economic assistance - not charitable support - from other countries, including the United States.


Ауа райы. Климат.
Weather. The Climate.


  1. To exchange remarks and forecast about the weather with your colleague
  2. To converse about your favorite seasons
  3. To ask for and give information about the climate of your home country


1. "Наурыз айы: түске дейін мүйіз түстен кейін киіз" "March comes in like a lion and goes out like a lamb"
2. "Күн түрғанда ай көрінбес" "The moon is not seen, where the sun shines"
3. "Жазда мандайы терлемегеннің, Қыста қазаны қайнамайды" "They must hunger in winter that will not work in summer"

жыл мезгіліseasonАқпанFebruary
жазsummerСәуір, КөкекApril
күзautumn, fallМамырMay
ауа-райы болжамы  weather forecast    ҚазанOctober
болжау (ертеңгі)weather report
for tomorrow

бүлтcloudтүманfog, mist
бүршақhailнайзағайlightning, thunder, storm
жанбырrainыстықhot, heat
аспанskyашықclear, fine
қарsnowкүн шуақтыsunny
боранstormсіркіреп жаууto drizzle
күнsunсуықтан қатуto freeze
көшкінsnow-slip    еруto melt, to thaw
кемпір қосақrainbowтеңізsea
жүмсақ, жылыmildмүхитocean
бір қалыптыmoderateорманforest
салқын, ызғарлы  chillyградүсdegree
суықcoldтемпература  temperature
айthe moonнөльzero

жаңбыр жауып түрit is raining
жаңбыр жауадыit rains
қар жауып түрit is snowing
қар жауадыit snows
күн суытадыit is going to be cold
күн жылынадыit will be warm

ылғи, әрқашанalways
анда-сандаfrom time to time
жиіfrequently, often


  1. - Ауа райы қандай?
    - Ой; бүгін күн суық/жылы.

  2. - Бүгін ауа райы қандай?
    - Бүгін күн тамаша. Күн жылы, аспан азық.
    - Ертең ауа-райы қандай болады?
    - Ертең күн жылы болады.
    - Шымбүлаққа шаңғы тебуге барайық, егер уақытың болса.
    - Жәрәйді, мен босрын, келістік.

  3. - Жәк, сен жылы киім ки, күн салқын.
    - Жаңбыр бола ма? Менде қолшатыр жоқ.
    - Мүмкін жаңбыр жауады. Күн бүлт.
    - Менде қол шатыр бар, сол жетеді, абыржыма.

  4. - Бүгін күн ерекше қапырық. Көлге шомылуға барасың ба?
    - Ой; мен жүзу білмеймін, бірақ шомылғым келеді. Марк, сіз жүзу білесіз бе?
    - Иә, мен жүзу білем, қорықпаңыз.
    - Суға шомылып, демалып келейік.

Жыл мезгілдері
[climbing a tree] Көктем

Наурыз (3)
Сәуір (4)
Мамыр (5)


Маусым (6)
Шілде (7)
Тамыз (8)

[at the beach]
[sled on snow] Қыс

Желтоқсан (12)    
Қаңтар (1)
Ақпан (2)

Қыркүйек (9)
Қазан (10)
Қараша (11)
[harvesting fruit]

Exercise 1. Read aloud the text. Translate it.

Бір жылда 4 мезгіл бар. Олар: көктем, жаз, күз, қыс.

көктем айлары: наурыз, ...
Жаз айлары: маусым, ...
Күз айлары: Қыркүйек, ...
Қыс айлары: желтоқсан, ...

Бір жылда 12 ай, 365 күн бар.



"Бүл қар - сүр қар;
Сүр қар - кір қар,
Үстіне аунама,
Үстінді былғар"

Exercise 2. Answer the question. Give an affirmative or negative answer.

Сізге қай мезгіл үнайды? - What season do you like?

Маған көктем
үнайды or үнамайды

Exercise 3. Answer the question.

Model: Сіз қай айда түдыңыз? When were you born? (In what month were you born?)

  1. Мен маусым+да түдым.
  2. Мен сәуірде түдым.
  3. Мен __________ түдым.

Қүн ыстық/суықIt is hot/cold
Қүн қапырықIt is humid
Ауа райы бір қалыпты  The weather is the same
Дала көктайғақIt is slippery
Дала батпақIt is muddy

Exercise 4. Answer the question. Speak about the weather in your country, region, state.

  1. Америкада     ауа райы қандай?
  2. Сіздің штатта
  3. Сіздің қалада

Make up sentences using the following vocabulary

Біздің штатта
ауа райы
бір қалыпты
күн шуақ
жаңбыр, жауын


Exercise 5. Describe your country and your state to each other. Exchange information about the climate and geography of your home town. (See the vocabulary)

  1. Біздің  штаттакөлбар
    Америкада  өзен(there is, have)

  2. AnimalPlant
    Біздің  штаттааюбармақтаөседі
    жердежолбарыс  болады  жүгеріөсіреді
    тоғайдақасқырақ қайың  
    орманда  түлкішырша

Exercise 6. Answer the questions, using the active vocabulary:

  1. Қазақстанда не бар?
    Қазақстанда аю бар ма?
  2. Қазақстанда не өседі?
    Қазақстанда пальма өседі ме?
  3. Қазақстанда қандай өзендер бар?
  4. Қазақстанда қандай көлдер бар?
  5. Қандай теңіздер бар?
  6. Қандай таулар бар?
Ask questions and answer them...

Қандай қала

Exercise 7. Read aloud the text. Translate it.

Қыста күн суық болады, қар жауады. Күн қысқа, түн үзақ болады. Көктемде қар ериді, жаңбыр жауады. Қүстар келеді. Күн үзарады. Жылы-нады. Жеміс, көкөністер, гүлдер өседі.

Жазда күн ыстық болады. Гүлдер ашылады/гүлдейді. Жеміс-жидек, көкөністер піседі.

Күзде күн қысқарады, суық болады. Қазан айында жеміс-жидек, көкөністерді жинайды/жинап алады. Қүстар қайтады.

Exercise 8. Fill in the necessary words. Answer the questions.

Қазір қай мезгіл?
............. ай?

Келесі ай қандай болады?

Тамыздың алдында қай ай болады?

Жаздың ............. мезгіл болады?

жаздан кейін қандай/қай мезгіл болады?

Күзден кейін .......

Тамыздан кейін қандай/қай ай болады?


  1. "Қолы жоқ, сурет салады,
    Тісі жоқ, тістеп алады."
    [wind outside window]

  2. "Аспандағы алып доп
    Жарқырайды жарық боп."
    [sun shining]

  3. "Өзі тауда өседі,
    Жаңа жылда үйге көшеді"
    [Christmas tree]

Present Life in Kazakhstan

Since the attempted coup of August 1991, which brought about the final break-up of the Soviet Union, life has been changing rapidly in Kazakhstan. President Nazarbayev immediately disbanded the Communist Party in Kazakhstan, and the country changed from a one-party to a multi-party system. As new parties and movements appeared, new newspapers and journals have sprung up to open the "secret files" of the past. For the first time, the policies and actions leading to the loss of over half of the Kazakh population between 1931-1932 were openly discussed. A parliamentary commission was appointed to identify those responsible for the brutal suppression of the peaceful student demonstrations of December 17-18, 1986. It was on the fifth anniversary of those demonstrations that the constitution was adopted, and international recognition of Kazakhstan's independence followed.

As in all regions of the former Soviet Union, Kazakhstan faces enormous problems. High inflation has combined with insufficient supplies of food, medicine and affordably priced consumer goods. The wide-spread destruction of the environment has affected the health of a large segment of the population. While trying to deal with these immediate problems, Kazakhstan is also trying to rid itself of the Soviet-style planned economy and to introduce a market economy. The greatest need, however, is for the training and education of young people who will be able to function in a market oriented society. As a result, Kazakhstan is establishing a new nation that wants to free itself as rapidly as possible of all vestiges of seventy-five years of Communist rule.

In times of such enormous change, the daily life of the average citizen of Kazakhstan has become very difficult, particularly for women. Finding food for children and other family members consumes all of their time and energy, so very few women have been involved directly in the decisions determining the future of Kazakhstan.


At Work.


  1. To introduce yourself, to ask and tell about your education/employment
  2. To converse with colleagues, and describe Peace Corps' function

жүмыс күніworking day

Мекемеofficeмекеме директорыdirector
мектепschoolмектеп директорыdirector
бөлімdepartmentдиректор орынбасары  director's assistant
бастауыш класс  junior formsпедагогтік
жоғары классsenior formsбейбітшілік тобыPeace Corps
жоғары білімhigher education    бейбітшілік
тобының мүшесі
Peace Corps
міндет(тер)responsibilityмақсат(тар)aim, goal
жалақыsalaryайлықmonthly allowance

қоршаған ортаны сақтау  environment
ағылшын тілін оқытуto teach English
бітіруto finish, to graduate
көмектесуto help, to support
күн көруге жететін ғанаfor our living expenses

Exercise 1. Read the words on the walls and on the doors:

Қоршаған ортаны
корғау комитеті
Шағын бизнес
әл-Фараби атындағы
Қазақ мемлекеттік
үлттық университеті
Қазақ мемлекеттік
қыздар педагогтік

  1. - Саламатсыз ба? Мен - Бейбітшілік тобының мүшесімін. Директор бар ма?
    - Ол кісі бос емес. Орынбасары бар.
    - Ол кісі қай жерде? Аты кім?
    - 206-ыншы бөлмеде. Аты Раушан Сембекқызы.
    - Рахмет, сау болыңыз!

  2. -Қешіріңіз, менің міндеттерім Қандай? Не істеуім керек?
    - 5-6 кластарға ағылшын тілін оқытасыз.
In spoken Kazakh, the word "кісі" (man, woman) is often used with personal pronouns Ол (he/she): Ол кісі He/She.

Exercise 2. Complete the sentences with Personal endings. Read.

Мен бизнесмен...
Сен бизнесмен...
Сіз бизнесмен...
Ол бизнесмен...
Біз бизнесмен...
Мен Бейбітшілік тобының мүшесі..
Сен Бейбітшілік тобының мүшесі..
Сіз Бейбітшілік тобының мүшесі..
Ол Бейбітшілік тобының мүшесі..
Біз Бейбітшілік тобының мүшесі..
Мен ағылшын тілі мүғалімі...
Сен ағылшын тілі мүғалімі...
Сіз ағылшын тілі мүғалімі...
Ол ағылшын тілі мүғалімі...
Біз ағылшын тілі мүғалімі...

Exercise 3. Read and translate the following:

  1. Мен ағылшын тілі мүғалімімін. Бейбітшілік тобының мүшесімін. Мен колледж және Калифорния университетін бітірдім. Маған 1-3 класс балалары үнайды.
    - Бейбітшілік тобы түралы айтыңызшы! Оның мақсаттары қандай?
    - Қазақстанға көмектесуге келдік.
    - Қай салада?
    - Шағын бизнесте, қоршаған ортаны сақтау және ағылшын тілін оқытамыз.
    - Жалақыңыз жақсы ма?
    - Орташа.
    - Қанща уақытқа келдіңіз?
    - Екі жылға.

  2. - Кешіріңіз, мен не істеуім керек? Менің міндеттерімді айтыңызшы.
    - 8-ші кластарда ағылшын тілін оқытасыз.
    - Сабақ кестесін көруге бола ма?
    - Міне, көріңіз.
    - Жүмыс сағат нешеде басталады?
    - Сағат 8-де.

  3. - Гүлсара, жексенбіде не істейсіз? Боссыз ба?
    - Иә, боспын.
    - Көлге барайық!
    - Жақсы.

  4. - Беверли, маған мына кітапты 2 күнге бересіз бе? Өте керек.
    - Әрине, алыңыз.

  5. - Кэти, бізбен тауға барасыз ба?
    - Қашан?
    - Ертең.
    - Рахмет, бара алмаймын. Жүмыс көп.

In Kazakh, geographical names, cities, streets, and universities have the possessive endings +сі, +сы, +і, +ы, when following proper nouns.

Қазақстан Республика+сы Алматы қала+сы Абылай-Хан көше+сі Туссон университет+і Миннесота штат+ы Жерорта теңіз+і Балқаш көл+і

Exercise 4. Translate into Kazakh.
  1. Harvard University
  2. Florida State
  3. Alabama State
  4. Tole bi street
  5. The Peace Corps
  1. The town of Aktau
  2. The town of Karaganda
  3. The Irtysh river
  4. The Mississippi river
  5. The Pacific Ocean

Exercise 5. Answer the question: Кім болып істейсіз?

Model: Мүғалім болып істеймін.

  1. Тілші
  2. Эколог
  3. Тілмәш
  4. Бизнесмен
  5. Жазушы
  1. Суретші
  2. Жүмысшы
  3. Сатушы
  4. Жүргізуші
  5. Хатшы
болып істеймін.

Exercise 6. Answer the question.

  1. Мамандығыңыз қандай?
    [teacher] [singer] [pilot] [dancer] [mechanic] [bus driver] [chef]

  2. Жалақыңыз қандай?
    1. өте жақсы
    2. орташа
    3. жаман (bad)
      төмен (low)
      азғантай (little)

  3. Қалыңыз қалай?
    (How are you?)
    Қалым... [big smile]
    өте жақсы  
    жаман емес  

  4. Қандай көсе?
    [big bowl] [medium bowl] [small bowl]

In Kazakh, to express something you can do or you are able to do, the modal verb "алу" is used. For example:

to be able to, can
Verb + а (after consonants and а,о,у,ы,ү)
е (after consonants and ә,ө,ұ,и,е,і)
й (after vowels)
   ала + мын, мыз
сың, сындер
сыз, сыздер

Мен қазақша жаза аламын  - жаза алмаймын
Сен қазақша жаза аласың  - жаза алмайсың
Сіз қазақша жаза аласыз- жаза алмайсыз
Ол қазақша жаза алады- жаза алмайды
Мен бүгін поштаға бара ...   . . .
Сен бүгін дүкенге бара ...   . . .
Сіз бүгін досыңызға бара ...     . . .
Ол бүгін әріптесіне бара ...     . . .

Grammar Notes

Parts of Speech
(Сөз таптары)

Noun-зат есім
Adjective-сын есім
Numeral-сан есім


The Kazakh noun has the following grammatical categories: number, case, possession and predication. Each category has a definite set of endings.

The plural

The basic ending of the plural is +лар/+лер, its variants are +дар/+дер, +тар/+тер.
+лар/+лер is used after vowels and р,и,у ана+лар "mothers"
үй+лер "houses"
тау+лар "mountains"

+дар/+дер is used after the voiced з,ж and sonorants л,м,н,ң қыз+дар "girls"
әйел+дер "women"

+тар/+тер is used after voiceless consonants and voiced б,в,г,д жігіт+тер "young men"
қазақ+тар "Kazakhs"
клуб+тар "clubs"
мектеп+тар "schools"

Declension of nouns

Nouns in Kazakh are declined in seven cases. They are Nominative, Genitive, Dative or Directive, Accusative, Locative, Ablative, Instrumental. The cases are formed by adding case suffixes to noun stems (сөз+"word") or derived noun formations (сөз+дер+ім "my words").

The Nominative Case (Атау септік) has no distinct markers or special endings. In all other cases suffixes have initial consonants, therefore rules of consonant assimilation have to be observed. The Genitive Case (Ілік септік) is used for the "of" relationship and it expresses definite ownership. It always occurs before the noun possessed, e.g. English "my grandfather's garden" is rendered in Kazakh as атам+ның бағы (grandfather - my - of garden his). The basic ending is +ның/+нің with variants +дық/+дік, +тың/+тің.
+ның/+нің occurs after vowels and м,н,ң қала+ның "of the city"
дүкен+нің "of the shop"
адам+ның "of a person"

+дың/+дін is used after the voiced consonants and sonorants р,л,й,у қыз+дың "of the girl"
үй+дің "of the house"
Айдар+дың "of Aidar, Aidar's"
есік+тің "of the door"
клас+тың "of the class"

The Dative Case (Барыс септік) indicates direction towards or the verbal functions of "to, for". It has the ending +ға/+ге, +қа/+ке. The former is used everywhere except after preceeding voiceless consonants, including (б,в,г,д) which devoice at the end of syllables.

+ға/+ге  -  бала+ғаto the child
оқушы+ғаto the people
мүғалім+ге  to the teacher
әнші+геto the singer
дүкен+геto the shop
+қа/+ке  -  автобус+қа  to the bus
есік+кеto the door

The Accusative Case (Табыс септік) states the definite direct object and has three shapes:
+ны/+ні  after vowelsана+ны"mother"
+ды/+ді  after sonorantsнан+ды"bread"
voiced consonants and й,ушей+ді"tea"
+ты/+тіafter voiceless consonants  қант+ты  "sugar"

The Locative Case (Жатыс септік) indicates location, rendered in English by the prepositions "in, at, on". It has the endings:
+да/+деeverywhereасхана+даin the canteen
бөлме+деin the room
exceptдүкен+деin the shop
+та/+теafter voicelessклас+таin the class
consonantsзавод+таat the plant
есік+теin the door

The Ablative Case (Шығыс септік) is the case of "from", "away from" meanings and is also used in comparisons. It has the following ending:
+дан/+денafter vowels, voiced consonantsқала+дан"from a city"
(except б,в,г,д) and р,л,йбазар+дан"from a bazaar"
+нан/+ненafter м,н,ңадам+нан"from a person"
+тан/+тенafter voiceless consonantsинститут+тан"from the institute"
and б,в,г,дстудент+тен"from a student"

The Instrumental Case (Көмектес септік) conveys the meaning of "with" or shows the means or instrument used, i.e. "by means of, through". Its ending does not follow the rules of vowel harmony and is subject only to consonant assimilation:
+менafter vowels and sonorantsбала+мен"with a child"
қол+мен"by hand"
+бенafter зкөз+бен"with eyes"
пойыз+бен"by train"
+пенafter voiceless consonantsстудент+пен"with a student"
самолет+пен"by plane"

Атау септікwhat?не?-
Ілік септікof what?ненің?+дың/дің
3.Dativeto whom?кімге?+ға/ге
Барыс септікto what?неге?+қа/ке
Табыс септікwhat?нені?+ды/ді +ты/ті
Жатыс септікнеде?+та/+те
6.Ablativefrom whom?  кімнен?  +дан/ден
Шығыс септікfrom what?неден?+нан/нен +тан/тен
7.Instrumentalwith whom?кіммен?  +мен
Көмектес септік  with what?немен?+бен +пен


The basic means to indicate possession is the addition of possessive endings indicating person to the noun being possessed, hence The corresponding possessive pronoun can be used with a noun, as менің әкем, сенің әкең, сіздің әкеңіз, оның әкесі, біздің әкеміз. The second person has two distinct forms to differentiate between familiar, informal and polite, formal address. The ending +ң indicates the familiar form for persons with whom we would use first name. The ending +ңыз is used in regard to persons older than the speaker, persons in position of authority or to anyone who the person doesn't know very well. The endings vary according to vowel or consonant stem and by front and back vowels. The endings added to a stem ending in a vowel are:
1 person+мыз
2 person
3 person+сы/сі+сы/сі

The endings added to a stem ending in a consonant are:
1 person+ым+ымыз/іміз
2 person+ың/ің+ың/ің
3 person+ысы/ісі+ы/і

A possessive ending may be added to a plural: The case endings are added directly to the possessed noun; consequently one can build up rather long words which must be translated by a whole phrase: In the Dative Case the ending +қа/ке, +ға/ге loses қ/к, ғ/г in the singular possessive and shows only +а/е hence In the 3rd person the Dative ending is +на/не Further in the Locative Case the +да/де ending takes н before it after the 3rd person, hence


In the Kazakh language when nouns (also, pronouns, adjectives and ordinal numerals) function as the predicate of a sentence, they take a personal ending very similar to those of the verb.
Мен жүмысшы+мын"I am a worker"
Мен қазақ+пын"I am Kazakh"
Сен жүмысшы+сың"You are a worker"
Сен қазақ+сың"You are Kazakh"
Сіз жүмысшы+сыз"You are a worker" (polite form)
Сіз қазақ+сыз"You are Kazakh"
Ол жүмысшы"He is a worker"
Ол қазақ"He is Kazakh"

(The 3rd person does not take any ending)

Біз жүмысшы+лар+мыз"We are workers"
Біз қазақ+пыз"We are Kazakh"
Сендер жүмысшылар+сыңдар"You are workers"
Сіздер жүмысшылар+сыздар"You are workers"
Сендер қазақсыңдар"You are Kazakh"
Сіздер қазақсыңдар"You are Kazakh"
Олар жүмысшылар"They are workers"
Олар қазақ"They are Kazakh"

According to the Law of Vowel Harmony there are variants of endings with front vowels.

Negation is expressed with the help of the word емес, and the personal ending is added to the word емес not to the noun.

Мен студент емеспін"I am not a student"
Сен студент емессің"You are not a student"
Ол сеудент емес"He is not a student"


Most adjectives have degrees of comparison:
the comparative degree-салыстырмалы шырай
the superlative degree-күшейтпелі шырай
  1. The comparative degree in Kazakh is formed in two ways:
    1. by adding the suffix -рақ/-рек after vowels or -ырақ/-ірек after consonants.



    2. by adding the suffix -лау/-леу, -дау/-деу, -тау/-теу in accordance with the vowel harmony rule and consonant assimilation as қысқа - short   қысқа+лау - shorter

      -лау/-леу  after vowels
      жылы+лау  warmer
      -дау/-леу  after voiced
      and м,н,ң,л
      -тау/-теу  after voiceless  
      ыстық+тау  hotter

    The first way of forming the Kazakh comparative degree is more common than the second one.

    It must be borne in mind that the suffix -лау/-леу denotes lessening of the quality, as in English "yellow-yellowish".

  2. The Kazakh superlative degree is also formed in two ways:
    1. using the words өте "very, too", аса "extremely", ең "most", тым "too"

      өте жақсыvery good
      тым биікtoo high
      ең қиынmost difficult
      өте қымбатvery expensive

    2. the quality is intensified by the repetition of the first syllable of the words with the connective consonant - п

      қараblackқап-қараvery black
      қызылredқып-қызылtoo red
      суықcoldсүп-суықtoo cold
      тәттіsweetтәп-тәттіtoo sweet


The numerals in Kazakh function in a manner similar to those of other languages, indicating number or the order of persons and things in a series and ordinals.

Cardinal Numerals:

  1. from 1 to 10
    бір1    алты6

  2. the decades are

  3. the hundreds and higher numerals as follows:

  4. the compound numbers are simple combinations of the base forms with the highest number first:
    он бір11    жиырма20
    он екі12жиырма бес25
    он үш13отыз үш33
    он төрт14қырық сегіз48

    сегіз жүз800
    сегіз жүз елу850
    сегіз жүз елу жеті857
    мың тоғыз жүз1900
    мың тоғыз жүз тоқсан бес1995

    The noun which follows the cardinal numeral in Kazakh is used in the singular as
    екі балаtwo children
    он студентten students
    жиырма бес кітап  twenty five books

Ordinal Numerals:

The ordinal numbers are formed by the suffix -(ы)ншы/-(і)нші

он төрт-іншіfourteenth
елу бес-іншіfifty fifth


There are also collective numerals, indicating groups of that figure, as біреу, екеу, үшеу, ...

If the ordinal numeral functions as the predicate, the ending of predication must be added.
Мен бірінші+мінI am the first
Сен бірінші+сіңYou are the first
Сіз бірінші+сізYou are the first
Ол біріншіHe is the first

Біз бірінші+мізWe are the first
Сендер бірінші+сіңдерYou are the first
Сіздер бірінші+сіздерYou are the first
Олар біріншіThey are the first


Personal Pronouns

The Kazakh pronouns of person are
сен"you"    сендер"you"
Their declensions strongly remind those of nouns. There are however some differences between nominal and pronominal declension and the student should learn them very well.

Declention of personal pronouns

Instr.  менімен  сенімен  сізбен  онымен

Instr.  бізбен  сендермен  сіздермен  олармен

Declention of demonstrative pronouns

Kazakh has the following demonstrative pronouns:
бүлthis, it
осыthis (one)
солthat (one)

Instr.  мынамен  анамен  бүнымен  осымен  сонымен

Declention of reflexive pronouns

The reflexive pronoun is өз "self" and its forms will be recognized at once due to its personal ending: өзім - I myself, өзің - you yourself, өздеріңіз - you yourselves, өзі - he himself, өздеріміз - we ourselves, өздері - they themselves.

Instr.  өзіммен  өзіңмен  өзіңізбен  өзімен

Instr.  өзімізбен  өздеріңмен  өздеріңізбен  өздерімен

Declention of negative pronouns

Negative pronouns include these:

ешқандайno sort of

Instr.  ешкіммен  ештемемен  ешнәрсемен  дәнемемен  ешқандаймен

Declention of indefinite pronouns

The indefinite pronouns include these:

бірнешеsome, few

Instr.  біреумен  бірдемемен  бірнешемен

Declention of definite pronouns

The definite pronouns are:
бәріall (of it/them)
барлықall, everything

Instr.  берімен  барлығымен

Declention of interrogative pronouns

The interrogative pronouns are the following:

қайwhat kind of
қаншаhow many, how much
қайдаto where, where
нешеhow many, how much
нешінші  which

Instr.  кіммен  немен  қандаймен  қаншамен  нешемен


The Kazakh verb is a micture of simplicity and complexity: simple in that there are not a lot of endings, and that formations are quite transparent (i.e., the parts are evident), but complex in that there are many morphemes of fixed meaning and sequence. At first the students will be analytical and concentrate on discovering the formative elements. Later, to master the language they can become creative and agglutinative freely.

Dictionaries give the verb in the initial form which is considered to be a deverbal noun but it corresponds to the English Infinitive form.


баруto goайтуto say
келуto comeсөйлеуto speak
істеуto doберуto give
жазуto writeалуto take
қайталауto repeat    көмектесуto help

Grammatical categories of tense, mood, voice, number and person are expressed through different suffixes which are added to the root which is obtained through dropping the ending -у of the initial form. The root of the verb corresponds to the familiar form of imperative mood; all other forms require suffixes or endings.


жазыңызwrite (polite form)
жазамынI write, I shall write
жаздымI wrote
жазғанмынI have written
жазылдыwas written
жазбақпынam going to write

Of course, these examples do not show the whole paradigm of the verb.

Negative form

The negative form of the verb in Kazakh is formed by adding the suffixes -ма/-ме, -ба/-бе, -па/-пе to the root of the verb according to the following rules:

-ма/-меafter vowels and р,л,й,убармаdon't go
алмаdon't take
істемеdon't do
-ба/-беafter voiced consonants з,ж and м,н,ң  жазбаdon't write
-па/-пеafter voiceless consonantsайтпаdon't say (tell)

For other forms the suffixes and endings are added to the negative stem: бармаңыз, бармадым - don't go (polite form), I didn't go.

Imperative Mood

For rendering requests Kazakh has several possibilities:
  1. Command-like requests are rendered with the simple imperative form, identical with the bare stem of the verb, as бар "go", кел "come", істе "do", бер "give", ал "take", жаз "write".

    This form is to be used in requests directed to a person younger than the speaker.

    If the request is addressed to many people the suffix -ың/-ің and the plural ending -дар/-дер are added.

    барыңдар"you all go"
    келіңдер"you all come"

  2. For polite requests the suffix -ыңыз/-іңіз after consonants and -ңыз/-ңіз after vowels is added to the verb stem:

    барыңыз"go" (sing. polite)
    барыңыздар"go" (pl. polite)
    келіңіз"come" (sing. polite)
    келіңіздер"come" (pl. polite)

    A plea or the English "please" is rendered by adding the particle -шы/-ші to the above imperative forms:

    баршы"please, do go" (sing. familiar form)
    барыңызшы"please, do go" (sing. polite form)
    келші"please, do come"
    келіңізші"please, do come"

  3. The imperative for the first person singular has the ending -айын/-ейін after consonants, -ыйн/-йін after vowels and is used in expressions like "Let me do":

    барайын(шы)Let me go (please)
    келейін(ші)Let me come (please)

    The imperative for the first person plural has the ending -йық/-йік with a preceding -а/-е connective vowel and is used in expressions like "Let us do":

    барайық (бар-а-йық)Let us go
    келейік (кел-е-йік)Let us come
    істейік (істе-йік)Let us do

    The negative form includes the negative suffix:

    бар-ма-йықLet's not go
    істе-ме-йікLet's not do

  4. The 3rd person singular and plural imperative has the ending -сын/-сін and means "let him (her) (them) do".

    барсынlet him (her, them)go

    It is frequently used to express blessings or good wishes, as

    жолыңыз болсынmay your road be blessed
    мереке қүтті болсынmay the holiday be blessed (happy)

    The negative form has the negative suffix -ма/-ме, -ба/-бе, -па/-пе:

    бармасынLet him not go
    келмесінLet them not come
    айтпасынLet her not say (tell)


The Kazakh verb has three tenses:

осы шақpresent tense
өткен шақpast tense
келер шақfuture tense

There are two forms of the present tense:
ауыспалы осы шақ, which corresponds to the English Present Indefinite Tense
нақ осы шақ, which corresponds to the English Present Continuous Tense.

The Present Indefinite Tense
Ауыспалы Осы Шақ

The form, which is called the simple present tense or the present future tense, denotes an action which either takes place in the present or will definitely take place in the future depending on the context. The present form is used in statements that are generally true.

It is formed by adding the suffix -а or -е or -й to the root of the verb and then adding the personal endings, familiar already from the endings of predication (-мын/мін, -сың/сің, -сыз/сіз, -мыз/міз, ...)

is added to the root that ends in a consonant and has a back vowel
is added after a consonant if the root has a front vowel
is added to the root that ends in a vowel

1st personбар-а-мын  барамын  (I) go
кел-е-мінкелемін(I) come
істе-й-міністеймін(I) do
2nd person  бар-а-сыңбарасың(You) go
кел-е-сіңкелесің(You) come
істе-й-сіңістейсің(You) do
бар-а-сызбарасыз(You) go
кел-е-сізкелесіз(You) come
істе-й-сізістейсіз(You) do
3rd personбар-а-дыбарады(He) go
кел-е-дікеледі(He) come
істе-й-діістейді(He) do

1st personбар-а-мызбарамыз(We) go
кел-е-мізкелеміз(We) come
істе-й-мізістейміз(We) do
2nd person  бар-а-сыңдар  барасыңдар  (You) go
кел-е-сіңдеркелесіңдер(You) come
істе-й-сіңдерістейсіңдер(You) do
бар-а-сыздарбарасыздар(You) go
кел-е-сіздеркелесіздер(You) come
істе-й-сіздерістейсіздер(You) do
3rd personбар-а-дыбарады(They) go
кел-е-дікеледі(They) come
істе-й-діістейді(They) do

Negation is expressed by the regular -ма/-ме suffix

бармаймын(I) don't go
келмейсің(You) don't come
істемейсің(He) doesn't come

The Present - Proper Tense (The Present Continuous Tense)
Нақ Осы Шақ

The Present - Proper Tense refers to actions in progress. It's about the only tense form which is analytical: the main action verb is coupled with a kind of auxiliary indicating the state of the action. The main verb stands in the form of the participle (көсемше) with the ending -ып/-іп as оқып, жазып, істеп. The main verb is followed by one of the auxiliary verbs отыр, түр, жатыр, жүр, which have meanings of their own: In the combinations like the auxiliary verbs lose their main lexical meaning. The personal endings are added to the auxiliary verbs. The auxiliary verb may sometimes indicate the manner of doing something (sitting, standing). The auxiliary verbs жатыр, жүр usually indicate doing something over a period of time.

When verbs бар "go" and кел "come" are used as main verbs they add the suffix -а/-е (not -ып/-іп) and take auxiliary

The Past Tense
Өткен Шақ

Kazakh has three forms of the past tense:

The Recent Past Tense
Жедел Өткен Шақ

This form denotes actions which took place recently and were witnessed by the speaker, as жаздым "wrote", айттың "said, told". It's formed by adding

-ды/ді  after vowels,
voiced consonants
-ты/тіafter voiceless

plus possessive endings, except first person plural which has an irregular -қ/-к

бар-ды-мI wentбар-ды-қWe went
кел-ді-мI cameкел-ді-кWe came
бар-ды-ңYou wentбар-ды-ң-дарYou went
кел-ді-ңYou cameкел-ді-ң-дерYou came
бар-ды-ңыз  You went    бар-ды-ңыз-дар  You went
кел-ді-ңізYou cameкел-ді-ңіз-дерYou came
бар-дыHe wentбар-дыThey went
кел-діHe cameкел-діThey came

Negation is expressed with the help of the suffix -ма/-ме, -ба/-бе, -па/-пе, after which the tense suffix and personal ending are added.

Distant Past Tense
Бүрынғы Өткен Шақ

It corresponds to the English present perfect tense жазғанмын "I have written" and it renders an action which took place some time ago. The emphasis is not so much on the action itself but on its results. Its form with the suffix -ған/-ген, -қан/-кен is important and widespread in Kazakh. In terms of Western usage it might be called a "past participle", which can occur as an attribute, as When this form is used at the end of the sentence it functions as a predicate in the past tense. Personal endings must be added after the suffix -ған/-ген, -қан/-кен.
IайтқанмынI have saidайтқанбызWe have said
келгенмінI have comeкелгенбізWe have come
IIайтқансыңYou have saidайтқансыңдарYou have said
келгенсіңYou have come    келгенсіңдерYou have come
айтқансызYou have saidайтқансыздарYou have said
келгенсізYou have comeкелгенсіздерYou have come
IIIайтқанHe has saidайтқанThey have said
келгенHe has comeкелгенThey have come

The form may be negated in three ways:

  1. one may use the -ма/-ме (-ба/-бе, -па/-пе) negative suffix, as кел-ме-ген "has not come", жаз-ба-ған-сың-дар "you have not written".
  2. one may use the negative verb емес with personal endings:
    жазған емеспінI have not written
    жазған емессіңYou have not written
    жазған емессіздерYou have not written
  3. one may use the negative word жоқ with personal endings:
    жазған жоқпынI have not written
    жазған жоқсыңYou have not written
    жазған жоқHe has not written
    жазған жоқсыздарYou have not written (pl. polite)

The Transitory Past Tense
Ауыспалы Өткен Шақ

This tense form with the suffix -атын/-етін after consonants and -йтын/-йтін after vowels denotes an action which corresponds to the English "used to do". In a sentence personal endings must be added, as:

Iбар-атын-мынI used to goбар-атын-бызWe used to go
кел-етін-мінI used to comeкел-етін-бізWe used to come
IIбар-атын-сыңYou used to goбар-атын-сың-дарYou used to go
кел-етін-сіңYou used to come    кел-етін-сің-дерYou used to come
бар-атын-сызYou used to goбар-атын-сыз-дарYou used to go
кел-етін-сізYou used to comeкел-етін-сіз-дерYou used to come
IIIбар-атынHe used to goбар-атынThey used to go
кел-етінHe used to comeкел-етінThey used to come

Negation is expressed by the suffix -ма/-ме, -ба/-бе, -па/-пе:
бар-ма-йын-быз, кел-ме-йтін-сіз.

The Future Tense
Келер Шақ

The Transitory Present Future Tense
Ауыспалы Келер Шақ

It has the same verb form as the simple present tense and only context and the use of adverbs makes it clear that the action refers to the future suffix -а/-е/-й and the personal endings: Words that denote the future are:

The Future Intentional Tense
Мақсатты Келер Шақ

The future intentional tense has two forms:
  1. with the suffix -мақ/-мек plus personal endings
    бар-мақ-пынI intend to go
    кел-мек-пінI intend to come
    бар-мақ-сыңYou intend to go
    кел-мек-сіңYou intend to come
    бар-мақHe intends to go
    кел-мекHe intends to come
    бар-мақ-пызWe intend to go
    кел-мек-пізWe intend to come
    бар-мақ-сызYou intend to go
    кел-мек-сізYou intend to come

    The suffix has three forms:
    -мақ/-мекafter vowels and р,л,й,у
    -бақ/-бекafter м,н,қ,з,ж as жазбақпын
    -пақ/-пекafter voiceless consonants as айтпақпын "I intend to say"

    This form relates an action which will definitely be executed. The speaker has no doubt that the action will be carried out.

  2. with the suffix -мақшы/-мекші, -бақшы/-бекші, -пақшы/-пекші plus personal endings



The Suppositional Future Tense
Болжалды Келер Шақ

This tense is formed by adding the suffix -ар/-ер to the root or the stem and personal endings. It denotes an action which is probable. Negation is expressed by the suffixes -ма+с/-ме+с, -ба+с/-бе+с, -па+с/-пе+с, as


Kazakh has five voices: The verb forms cited in previous chapters have been active indicative forms, which show that the person or thing denoted by the subject is the doer of the action expressed by the predicate. The active forms are the initial roots or stems. These may be used in derivative modes when called for by the meaning of the particular sentence, as in the following examples:
  1. ашуto openactive
    ашылуto be openedpassive
    аштыру    to make open              causative
  2. киюto dressactive
    киінуto dress oneselfreflexive
    киіндіру  to dress somebody      causative
  3. жазуto writeactive
    жазылуto be writtenpassive
    жазысу    to write to each other  reciprocal

The Passive Voice
Ырықсыз Етіс

The passive voice shows that the person or thing denoted by the subject is acted upon, i.e. the subject is not the doer of the action. It is formed in Kazakh by adding the suffix
after vowels
-ыл/-ілafter consonants
plus the suffix of the required tense.


Negative is expressed through the suffix -ма/-ме added after the passive suffix:

The Reflexive Voice
Өздік Етіс

The reflexive voice shows that the action expressed by the predicate passes on the subject (on the speaker or doer) It is formed with the help of the suffix -н/-ын/-ін. When the reflexive verb is used as a predicate the required tense and personal endings are added after the voice suffix.

Mutual - Reciprocal Voice
Ортақ Етіс

The mutual - reciprocal ending is -с/-ыс/-іс and refers to actions in which more than one person participates, or performs to one another, either jointly or back and forth. For the required tense or mood form the necessary suffix should be added, as

Causative Voice
Өзгелік Етіс

The causative voice is also of high frequency and has the meaning "to make (cause) somebody do something". It is formed with the help of one of the following suffixes:
  1. -дыр/-дір
    білуto knowбіл-дір-уto inform
    қалуto stay, remainқал-дыр-уto leave
    ужазуto writeжаз-лыр-уto make write
    үйленуto marryүйлен-дір-уto marry off (a son)

    тартуto dragтарт-тыр-уto make drag
    кесуto cutкес-тір-уto make cut

  2. -т/-ыт/-іт
    ойнауto playойна-т-уto let play
    қорқуto fearқорқ-ыт-уto frighten
    үйренуto learn,studyүйре-т-уto teach
    үйықтауto sleepүйықта-т-уto put to sleep, let sleep
    істеуto doісте-т-уto make do

  3. -қыз/-кіз
    айтуto say, to tellайт-қыз-уto make say
    ішуto drinkіш-кіз-уto make drink, to let drink
    жатуto lieжат-қыз-уto make lie
    алуto takeал-ғыз-уto let take
    отыруto sitотыр-ғыз-уto let sit
    түруto stand, to be locatedтүр-ғыз-уto erect, set up

  4. -ар/-ыр/-ір
    қайтуto come back, to returnқайт-ар-уto send back
    көшуto moveкөш-ір-уto make move
In a sentence the causative verbs are used in a required tense/mood form adding the necessary endings:

The Subjunctive Mood

Kazakh has шартты рай which corresponds to the English real or unreal condition and қалау which is used to express wish (optative mode).

The conditional шартты рай in Kazakh employs the suffix -са/-се plus the short-form predicative endings. Note particularly the first person plural in қ/к:

Negative is formed by adding -ма/-ме, -ба/-бе, -па/-пе to the root or the stem, then the conditional suffix -са/-се and the personal ending: The forms of шартты рай express a real or unreal condition in the subordinate clause and the consequence is expressed in the principal clause. The word еді is used in the principal clause to express an unreal consequence; the main verb has the suffix -ар/-ер: Sometimes the suffix -шы/-ші may be added in the first person which renders the meaning "I wish I did ..." as

Optative Mood
Қалау рай

Қалау рай in Kazakh expresses wish, intention of the speaker to do something. It is formed by adding the suffix -ғы/-гі, -қы/-кі to the root or stem of the main verb followed by the personal ending and the auxiliary verb келеді for the present-future tense, келді for the past tense and келіп түр for the present-proper tense.

The Participle

The Kazakh verb has the following non-finite forms of the verb: есімше "participle" and көсемше "verbal adverb". The participle in Kazakh is divided into three groups:
  1. the participle of the past tense, which is formed by adding the suffix -ған/-ген, -қан/-кен to the root or stem of the verb, as
    айт+қан (сөз)said (word)
    кел+ген (адам)came (person) [or a person who came]

  2. the participle of the future tense, which is formed by adding the suffix -ар/-ер/-р to the root or stem of the verb, as
    кір-ер (есік)entering (door)
    қайт-ар (билет)returning (ticket)

  3. the participle of the transitory past tense, which is formed by adding the suffix -атын/-етін (after consonants) and -йтын/-йтін (after vowels) to the root or stem of the verb, as
In a sentence the participle can function as
  1. the subject
    Айтқаның дүрысThe said (by you) is correct
    Айтарым осы:What I'll say is this:
    Айтатыным жоқI have nothing to say

  2. the predicate
    Мен саған айтқанмын.I've told you.
    Ертең ол айтар.Tomorrow he will say.
    Ол саған айтатынHe used to say to you

  3. the object
    Сен айтқанымды түсіндің бе?Did you understand what I've said?
    Мен айтарымды айттым.I said what I had to say.
    Мен айтатынымды айттымI said I had to say.

  4. the attribute
    Мүны айтқан адам осында.The person who said this is sitting here.
    Айтар сөзім осы.These are the words I'll say.
    Айтатын адамың осы ма?Is this the person who will say?
The participle of the past tense and the transitory past tense are negated by the regular suffix -ма/-ме, -ба/-бе, -па/-пе, as When the participle of the future tense is negated the suffix -ар/-ер/-р is changed into -с

The Verbal Adverb

When two actions are closely linked in Kazakh, both verbs will occur together. The first one usually has a specific suffix and the second one presents a finite form, as in The form of the first verb is considered to be verbal adverb (by Karl A. Krippes) or the converb (by John R. Krueger). As the above examples show there are three ways of forming көсемше in Kazakh:
  1. by adding the suffix -а, -е, -й
    асығ-а күтемізwait impatiently, look forward to
    кел-е бастадыbegan coming
    жүмыс істе-й бердіkeeps working

  2. by adding the suffix -п/-ып/-іп
    жаса-п бередіwill create
    оқы-п бітірдіfinished reading

  3. by adding the suffix -ғалы/-гелі, -қалы/-келі
    бар-ғалы отырмынam going (to go)
    көр-гелі келдімhave come to see


  1. Modality in Kazakh may be expressed by the word алу when it is preceded by a verbal adverb ending in -а, -е, -й. It corresponds to the English modal verb "can"
    Мен жаз-а аламынI can write
    Сендер сөйлес-е аласыңдарYou can speak
    Тауға бар-а аласың ба?Can you go to the mountains?
    Тауға бар-а алмаймынI can't go to the mountains
    You see that negation is by the regular -ма/-ме suffix.

  2. The meaning "must" is rendered in Kazakh by the word керек, which is preceded by the verbal noun, ending in -у with personal endings.
    бару-ымкерек  I must go
    бару-ыңкерекYou must go
    бару-ыкерекHe must go
    бару-ымызкерекWe must go
    бару-ыңызкерекYou must go (polite)
    беру-іңізкерекYou must give

    The negation is formed with -ма/-ме
    бер-ме-у-іңіз керекYou must/should not give
    бар-ме-у-ыңыз керекYou must/should not go

Auxiliary Words
Көмекші сөздер

Kazakh has no prepositions; it has postpositions corresponding to English prepositions, which are set after nouns or pronouns and govern their cases:
  1. Postpositions governing the Nominative case are:
    туралыaboutАлматы туралыabout Almaty
    үшінforсен үшінfor you
    сеуденттер үшінfor students
    оқу үшінfor studying
    бойыншаaccording toайтуы бойыншаaccording to his saying
    арқылыthroughкітап арқылыthrough a book
    by means of, viaтелефон арқылыby means of a telephone

  2. Postpositions with the Dative case are:
    дейінuntilинститутқа дейінup to the Institute
    Ташкентке дейінup to Tashkent
    карайtowardsдүкенге карайtowards the store

  3. Postpositions with the Ablative case are:
    кейін, соңafterбір аптадан кейінafter one week
    сабақтан кейінafter the lesson
    бүрынbeforeбаладан бүрынbefore the boy
    сенен бүрынbefore you
    беріsinceжаздан беріsince summer
    басқаbesides, exceptбізден басқаbesides us

  4. Postpositions with the Genitive case differ from the postpositions given above, as the third person possessive endings are added -ы/-і, -сы/-сі followed by case endings. The initial forms are:
    алдыin front of
    жаны (қасы)at (near)
    ортасыin the center

    Declention of postpositions
    Nom.үйдің жаны
    Gen.үйдің жаны-ның
    Dat.үйдің жаны-на
    Acc.үйдің жаны-н
    Loc.үйдің жаны-нда
    Abl.үйдің жаны-нан
    Instr.үйдің жаны-мен


    үйдің ішіне кірейікLet's go into the house
    үйдің қасында кездестікWe met at the house
    үйдің жанымен өтіңізPass along the house
    үйдің артынан келе жатырThey are coming from behind the house
    үйдің ішің жинадымI cleaned the (inside) house

The Conjunction

Conjunctions connect parts of the sentence, clauses and sentences. Kazakh has the following classes of conjunctions:
  1. Copulative conjunctions
    және, бен, пен,and, both .. andМен және сенI and you
    мен,Ана мен әкеThe Mother and father
    да/де, та/теСәбіз де, кияр даBoth the carrot and cucumber

  2. Disjunctive conjunctions
    не, немесе,or, either .. orЖылы ма, әлде суық па?
    әлде, я, ал,Warm or hot?
    әйтпесе, біресе,Не мен, не сен
    болмасаEither me or you

  3. Adversative conjunctions
    бірақ, алайда, бірақ та,but, whereasКөйлек жақсы, бірақ үзын
    әйтсе де, сөйтсе деhoweverThe dress is good, but long

  4. Causative conjunctions
    өйткені,because,Бартаймын, себебі ауырып түрмын
    себебіasI shall not go, because I am ill

  5. Consecutive conjunctions
    сондықтан,therefore,Ол ауырып жатыр, сондықтан келе алмайды
    сол себептенsoHe is ill, therefore he can't come

  6. Conditional conjunctions
    егер, ондаif, in caseЕгер ол бармаса, мен барамын
    егер ... ондаif ... thenIf he doesn't go, I'll go

The Particle

Particles give modal or emotional emphasis to other words or groups of words. Kazakh has the following groups of particles:
  1. Limiting and intensifying particles
    ғана (қана)only, justОсы дәптер ғой!Just this notebook!
    ғой (қой)simplyМен жемістерді жақсы көремін, әсіресе алманыI like fruit, especially apples
    әсіресеespeciallyҮйде балалар ғана барThere are only children at home

  2. Interrogative particles

    The questions expecting yes/no answers are asked with the help of a question particle ма/ме, ба/бе, па/пе, and ше.

    1. Сіз барасыз ба?Will you go?
      Ол ше?And he?
    2. Балалар шәй ішті ме?Have children had (drunk) tea?
      Сіз ше?And you?
    The vowel harmony rule and consonant assimilation determine the use of ма/ме, ба/бе, па/пе:

    ма/ме is used if the last word ends in a vowel or л,р
    Алма жақсы ма?Is the apple good?
    Дүкенде нан бар ма?Is there bread in the store?
    Қонақтар келді ме?Did the guests come?
    ба/бе is used if the last word ends in м,н,ң,з
    Бүл қымыз ба?Is this qumyz?
    Түсіндің бе?Did you understand?
    па/пе is used if the last word ends in voiceless consonants or б,д
    Дүкен алыс па?Is the store far?
    Осы завод па?Is it this plant?

The Modal Words
Модальды сөздер

The Modal words express the attitude of the speaker to the reality, possibility or probability of the action. There are the following modal words in Kazakh:

керекneedI am in need of helpМаған көмек керек
сияқтыsimilar, likeMarat is like a childМарат бала сияқты
мүмкінpossibleThey are probably(Мүмкін) Олар қалада
шығар, боларprobablein the townшығар (болар)
расtrue, right, correctRight, you are my friendРас, сен менің досымсың
еринеcertainly, of courseOf course, you know himЕрине, сен оны білесің
екенappears, seemsIt appears to be an interesting bookБүл қызық кітап екен

The Word Order

The basic order of words in a Kazakh sentence is
subject   object   predicate.
The predicate, either noun or verb predicate, stands at the end of the sentence. The predicate always includes the person indication Direct and indirect objects precede the predicate. Expressions of time and locality can be placed before the objects, or in their absence before the predicate.


to beболуto loveсүйу
to get upтүруto kissсүйу
to stand upтүруto likeжақсы көру
to sitотыруto lookкөру, қарау
to goжүруto watchкөру, қарау
to walkжаяу жүруto dreamтүс көру, армандау
to get, to reachбару, жетуto sleepүйықтау
to comeкелуto hateжек көру
to come backқайтуto paintбояу
to returnқайтып келуto drawсурет салу
to runжүгіруto singән салу, өлен айту
to flyұшуto danceбилеу
to swimжүзу, шомылуto laughкүлу
to jumpсекіруto smileжымию
to moveжылжу, көшуto cryжылау
to readоқуto putкою, салу
to teachоқытуto layкою, салу
to writeжазуto takeалу
to copyкөшіру, жазуto giveберу
to translateаударуto sellсату
to say, to tellайтуto buyсатып алу
to speakсөйлеуto be angryашулану, ызалану
to talkәңгімелесуto helpкөмектесу
to askсүрауto understandтүсіну
to get to knowтанысуto explainтүсіндіру
to meetкездесуto respectсыйлау
to introduce to...таныстыруto openашу
to listenтыңдауto closeжабу
to hearестуto thinkойлау
to feelсезуto be tiredшаршау
to wantқалауto have a restдемалу
to bringәкелуto eatжеу
to chooseтандауto drinkішу
to makeістеу, жасауto breakсындыру
to doістеу, орындауto fallқұлау
to prepareдайындауto feedқұлау
to cookпісіруto forgiveкешіру
to boilқайнатуto fightкүресу
to fryқуыруto forgetүмыту
to cutкесуto recognizeтаныу
to addқосуto digқазу
to cleanсүрту, тазалау
to washжуу, жуынуto hideтығу
to shaveқырынуto holdүстау
to brushтазалау, тарану    to catchүстап алу
to finishбітуto keepсақтау
to graduateбітіруto knowбілу
to growөсіруto leaveтастап кету
to breedөсуto lieжату
to turn on, to burnжағуto loseжоғалту
to turn offөшіру, сөндіруto meetкездесу
to be bornтууto payтөлеу
to beginбастауto rideатқа міну
to continueжалғастыруto seeкөру
to repeatқайталауto seek, to lookіздеу
to call, to inviteшақыруto sendжіберу
to phoneтелефон соғуto shineжарқырау
to sewтігуto shootату
to knitтоқуto spendжүмсау, үстау
to repairжөндеуto spitтүкіру
to travelсаяхаттау,to stealүрлау
серуендеу,to wakeояну
қыдыру,to weaveжіп иіру
ел-жер аралауto winүту, жену

Verb forms

The Present and Future tenses
InfinitiveI. менII. сен, сізIII. ол-оларNegative endings
to beболуболамын
сың, сыз, мыз
to get upтүрутүрамын
to sitотыруотырамын
to goжүружүремін
to getжетужетемін
to reachалуаламын
to comeкелукелемін
to returnқайтуқайтамын
to runжүгіружүгіремін
to flyұшуұшамын
to swimжүзужүземін
to jumpсекірусекіремін
to moveжылжужылжимын
to moveкөшукөшемін
to readоқуоқимын
to teachоқытуоқытамын
to writeжазужазамын
to copyкөшірукөшіремін
to translateаударуаударамын
to sayайтуайтамын
to speakсөйлеусөйлеймін
to askсүраусүраймын
to meetтанысутанысамын
to loveсүюсүйемін
to likeүнатуүнатамын
to lookкөрукөремін
to sleepүйықтауүйықтаймын
to hateүнатпауүнатамын
to paintбояубояймын
to singән салуән саламын
ән саламыз
ән саласың
ән саласыңдар
ән саладыән салмаймын
to danceбилеубилеймін
to laughкүлукүлемін
to smileжымиюжымиямын
to cryжылаужылаймын
to putқоюқоямын
to takeалуаламын
to giveберуберемін
to sellсатусатамын

Short list of source materials on the Kazakh language

Ayapova, T. T. Learn the Kazakh Language in 70 Steps Using 200 Sentence Models. Maryland: Dunwoody Press. 1994.

Krueger, John. Introduction to Kazakh. Bloomington: Indiana University. 1980.

Laude-Cirtautas, Ilse. Kazakh: Language Competencies for Peace Corps Volunteers in Kazakhstan. Washington D.C. 1992.

Бектуров Ш. & Бектурова А. Қазақ тілі дла начинаюших. Алматы. 1994.


Krippes, Karl A. Kazakh (Qaзaq) - English Dictionary. Maryland: Dunwoody Press. 1994.